 |
امید و نشاط در سیره مهدوی |  |
 |
سید مهدی سیدی ؛ محمد صادق واحدی فرد | |
 |
||
| چکیده داشتن امید به آینده یکی از موضوعات اساسی برای ایجاد آرامش و بهبود زندگی بشر است. در روانشناسی مثبت نگر اعتقاد بر آن است که سازه هایی همچون امید، می تواند از افراد در برابر رویداد های اضطراب آور زندگی حمایت کند. از سوی دیگر با توجه به تاثیر جهان بینی هر فرد در جهت گیری و چگونگی زندگی آدمی نمی توان از نقش دین در پیدایش امید چشم پوشید . امید وآرامش تنها وقتی محقق می شود که در جوامع انسانی دو اصل ایمان و عدالت اجتماعی حاکم باشد و نتیجه آن بهبود و ارتقاء شرایط متعادل در محیط زیست دنیوی و تامین معاش و رفاه و در نهایت نیک فرجامی و نجات است . هدف اصلی در این پژوهش بررسی زمینه های نشاط وامید در جامعه مهدوی میباشد با توجه به این هدف ابعاد وجودی انسان ، نقش ایمان وپیامدهای آن ، تعامل عادلانه بین مردم از یک سو و حکومت با مردم از سوی دیگر و رابطه آن با امید واری به آینده بیان شده و سعی شده برآیند بهجت روحی از امید و راهکارهای ایجاد امید و آرامش در زندگی با توجه به سیره مهدوی بیان شود. این پژوهش از نوع اسنادی و با روش تحلیلی انجام شده است. کلید واژه: بهجت، ایمان، امید و آرامش، عدالت، سیره مهدوی مقدمه انسان با انگیزه و هدفمند انسانی است که با افق های باز و روشن آینده را می بیند و برای تحقق آن برنامه ریزی کرده و تلاش می کند. پیامبران الهی، انسانهای ماندگار و هر کس در فرایند سرنوشت تکاملی بشر تاثیر گذارند یقینا کسانی هستند که اندیشه ای در سر و امیدی در دل دارند و با گامهای محکم گام بر می دارند. امید به آینده ای روشن همیشه در بشر بوده و هست واساساً انسان با همین امید است که برای فردای خویش برنامه ریزی می کند. امید به آینده و با امید و روشن بینی زیستن برای انسان از ارزشی والا و جایگاه بلندی برخوردار است و در پی این امید است که فرد تلاش خستگی ناپذیری برای رسیدن به هدف انجام می دهد. و اگر خوش بین به اجرای عدالت در سطوح جامعه باشد با نشاط و اعتماد در تمامی عرصه ها مشارکت فعال خواهد داشت امید در انسان عامل حرکت آفرین بوده و او را به تلاش وا می دارد و در طوفان مشکلات نجات بخش او خواهد بود و او را به جلو می راند. در طول تاریخ مشاهده شده هنگامی که که حکومتها عدالت را اجرای کرده موجبات اطمینان و اعتماد مردم را فراهم کرده بهجت روحی و معنوی در مردم ایجاد شده و پیشرفت و تعالی در تمامی عرصه ها حاصل می شود. 1 ابعاد وجودی انسان - انسان موجودی جسمانی و با احتیاجات مادی است و در زمین با محدودیتهای خاصّی زندگی می کند. از این رو بارزترین نیازهای انسان نیازهای مادی است فقدان نیازهای مادّی یا اختلال در آنها بقا و سلامت مادی و ظاهری انسان را مخدوش می کنند؛ سطح دوم نیازهای انسان که همزمان با نیازهای مادی مطرح است و آدمی را تحت تاثیر قرار میدهد نیازهای روانی است . نیازهای روانی آن اقتضاهای انسان متشکل از روح و جسم است. حضور سالم و موفق انسان در زندگی نیاز به آزادی، امنیت، عزت نفس و احساس مفید بودن، تامین نیازهای جنسی و ارتباط سازنده اجتماعی دارد. نیازهای معنوی مهمترین بخش نیازهای انسانی است در ادبیات دانش روانشناسی به این سطح از نیازها فرایندهای عالی روان گفته می شود از این رو رمز موفقیت هر مکتبی در این نهفته است که واقعیات ملموس و ساده زندگی را نادیده نگیرد و به هر جنبه زندگی انسان به میزان بایستگی آن بپردازد و با برنامه ریزی راهکارهای لازم را ارائه نماید. مجموع عوامل یاد شده ساختار وجودی انسان را تشکیل می دهد تربیت دینی راهکارهایی را ارائه می کند که انسان با کمک اجتماع اسلامی بتواند به خوبی این نیازها را ارضا کند و آنجا که با مانع رو به رو شد توجیه مناسب و تحمل پذیری لازم را فراهم نماید. 1 شهید مطهری نیز نیازهای انسان را به دو گروه اوّلی و ثانوی تقسیم بندی می کند. نیازمندیها بر دو گونه است؛ نیازمندیهای اولی و نیازمندیهای ثانوی؛ نیازمندیهای اولی از عمق ساختمان « جسمی و روحی بشر و از طبیعت زندگی اجتماعی سرچشمه می گیرد. تا انسان، انسان است و تا زندگی وی زندگی اجتماعی است، آن نوع نیازمندیها هست. این نیازمندیها یا جسمی است یا روحی و اجتماعی. 1 - مرویان حسینی ، سید محمود، نیازهای انسان از منظر دین و روانشناسی ، به نشر، 1131 ، صص 11 11 نیازمندی های جسمی از قبیل خوراک، پوشاک، مسکن، همسر و غیره؛ نیازمندیهای روحی از قبیل علم، زیبایی، نیکی، پرستش، احترام و تربیت؛ نیازمندی های اجتماعی از قبیل معاشرت، مبادله، تعاون، عدالت، ». آزادی و مساوات 2 2 نشاط و شادابی خانوادگی - اسلام با توجه به نیازهای اساسی انسان، شادی و نشاط را تحسین و تایید کرده است قرآن زندگی با نشاط و شادی را نعمت و رحمت خدا تلقی کرده است. نشاط وشادابی از نیازهای جدی انسان بشمار می رود انسان خمود و کسل، ناموفق و ناکام خواهد بود. موفقیت زندگی و صمیمیت همسران نیاز مبرم به نشاط و سرزندگی دارد. افراد با نشاط و سرزنده، ملایمتر و مهربانتر و انعطاف پذیرترند همچنین نگاه مثبت تری به زندگی و آینده دارند و سختیها و مشکلات را راحت تر پشت سر می گذرانند. امام علی )ع( در این باره می فرمایند: السرور یبسط النفس و یثیر النشاط فردریکسون در نظریه ساخت و توسعه، معتقد است که » شادی روح را باز و نشاط را بر می انگیزد « هیجانات مثبت موجب توسعه و بسط در حوزه اندیشه و عمل انسان می گردد و امکانات و منابع پایداری برای فرد می سازد. برای ایجاد نشاط باید شادی را بوجود آورد. 1 آنچه مهم است اینکه یاد خدا از عوامل مهم نشاط و شادابی در زندگی است . نقش یاد خدا در نشاط انسان با تعبیرهای مختلفی در آیات و روایات و » حیات دل « و » شرح صدر « و » جلای دلها « وارد شده است. یاد خدا موجب آرامش و اطمینان نفس و می گردد که هر یک را می توان بعدی از ابعاد نشاط دانست آنچنان » حلاوت زندگی « و » نورانیت قلب « نقش یاد خدا اساسی است که بدون آن نمی توان انتظار نشاط داشت. غفلت از یاد خدا موجب می گردد. از این رو خداوند متعال به عنوان آفریننده انسان » مردن دل « و » قساوت قلب « و » خودفراموشی « هر کس از یاد من روی گرداند زندگی سختی خواهد « که بیشترین آگاهی را از ماهیت او دارد می فرماید داشت. 1 2 مرویان حسینی ، همان ص 222 1 - پسندیده ، عباس، کانون مهروزی، مرکز امور زنان و نهاد ریاست جمهوری ، 1132 ، صص 52 56 1 - پسندیده ، همان، صص 116 112 هر انسانی به تفریح و نشاط و شادمانی نیاز دارد و در پرتو آن زندگی برای آدمی مفرح و لذت بخش از لذایذ دنیوی نصیبی « خواهد بود امام رضا)ع( به جایگاه تفریح در نشاط بخشی زندگی اشاره می کنند برای کامیابی خویش قرار دهید و تمنیات دل را از راههای مشروع برآورید. تفریح و سرگرمی های لذت در ». بخش شما را در اداره زندگی یاری می کند و با کمک آن بهتر به امور دنیای خویش موفق خواهید شد فرهنگ دینی، بخشهایی از زندگی به امور عبادی و اجتماعی و بخشی نیز به استفاده از لذت های مشروع و حلال اختصاص یافته است و آنگونه که امام فرمودند: این نشاط و سرور برخاسته از این لذت ها، کمکی برای سایر برنامه هاست. زیرا بدن و روان خسته را ترمیم می کند و نیرو و تلاش او را مضاعف می کند. 6 1 ایمان وتوکل - ایمان به معنی یقین و باور داشتن است ایمان باور و اعتقاد قلبی به خداوند است و آنگاه که این باور و اعتقاد در انسان ریشه دار شود، تکیه و اعتمادش نیز به خدا می شود و کارهایش را به او وا می گذارد. آیات متعددی به رابطه ایمان و توکل اشاره شده از جمله در سوره آل عمران که می فرماید: علی الله فلیتوکل المومنون )مونان باید بر خدا توکل کنند( از این دانسته می شود ایمان پیش از توکل است و به واسطه توکل ایمان کاملتر می شود. امیرمومنان علی )ع( نیز می فرمایند: قوی ترین مردم از نظر ایمان آنهایی هستند که بیشتر به خداوند توکل دارند. 5 ایمان دارای درجاتی می باشد که عبارتند از: علم الیقین، عین الیقین، حق الیقین. اوج ایمان و کمال انسان هنگامی است که به مرحله حق الیقین برسد و با تمام وجود خداوندا از تو درخواست « خدا را در حد استعداد خود درک کند. در آخر دعای ابوحمزه ثمالی آمده است می کنم به من ایمانی عطا فرمایی که پیوسته در اعماق دلم باشم و مرا از نور یقین چنان بهره مند نمایی تا آنکه بدانم جزآنچه خودت برای من خواسته ای هرگز به من نخواهد رسید و مرا به مقام رضا و تسلیم حضرت علی )ع( می فرماید: ایمان چهار رکن دارد. رضا به قضای خدا، توکل به خدا، واگذاری .» برسانی برای ازدیاد و تقویت ایمان، راههای گوناگونی وجود دارد از جمله آن » کار به خدا، تسلیم در برابر امر خدا نقش تفکر، دعا، یادآوری نعمت های خدا، معاشرت با افراد صالح، پرهیز از گناه و هوای نفس و ... می باشد. خداوند در سوره انعام می فرماید: کسانیکه ایمان آورند وایمان خود را با ظلم و ستم نیامیزند آرامش و امنیت خواهد داشت. ایمان سد محکمی در برابر سیل خروشان مصائب است یاد خدا و توجه به 6 - پورامینی ، محمدباقر، سبک زندگی منشور زندگی در منظر امام رضا)ع( ، آستان قدس رضوی، 1122 ، صص 52 17 5 شجاعی، محمد صادق، توکل به خدا، موسسه آموزش و پژوهشی امام خمینی ، 1131 ، صص 11 ذات مقدس او بهترین وسیله آرامش است اگر انسان به قدرت بی نهایت الهی و محبت فوق العاده او آگاهی داشته باشد در برابر سختی ها خود را تنها و بی پناه احساس نمی کند. اولیا خدا با ایمان قوی سخت ترین حوادث زندگی را تحمل کرده اند قرآن مجید در داستان حضرت موسی )ع( از تاثیر ایمان در برخورد باشدائد و سختی ها سخن می گوید. 1 در نظر اهل عرفان و معرفت و کرسی نشینان عرش علم و حکمت برای انسان فضیلتی عالی تر و نافع تر از ایمان متصور نیست. فواید ایمان از احصا و شمار بیرون است از آن جمله است که ایمان انسان را عارف بالله و موحد حقیقتی می سازد، ایمان است که انسان را به اخلاق الهی متخلق می کند. ایمان است که انسان را نیکوکار و خوش رفتار می سازد ایمان است که انسان را با نشاط و امیدوار می سازد. 3 ایمان درختی پر ثمر با میوه های مطبوع است همانند حیات طیبه، سعادت دنیا و آخرت، دریافت نور برای طی زندگی، خروج از تاریکی و حرکت در فراسوی نور، برخورداری از ولایت و سرپرستی الهی، فقدان ترس و اندوه، همراه داشتن همیشگی خدا و لطف او، افزایش احتمال استجابت دعا، دریافت بشارت و سلامت فرشتگان ، نیل به امن و امان ، ورود به جنت خلد ، نیل به مقام رضای الهی 2 جامعه ای که براساس ایمان به خدا باشد جامعه ای است که در آن برادری و عدالت و مهرورزی و مدارا و گذشت مبنای رفتارها و معاملات اجتماعی است. حضرت علی )ع( در صفات اجتماعی مومنان می فرماید: مومنان اهل شفقت و دلسوزی نسبت به دیگران هستند. ایمان موجب آرامش درونی شده و با آن زندگی شایسته می شود و همچنین ایمان پایه های اخلاق جاودان است. 17 توکل از ماده وکالت به معنای سپردن کارها به دیگری است توکل بدان معنی است که انسان در محدوده قدرت و توانایی خود محاصره نشود. و چشم خود را به حمایت و لطف پروردگار بدوزد از این رو توکل باید حتما بعد از مشورت و استفاده از همه امکاناتی که انسان در اختیار دارد قرار گیرد. در این صورت توکل اطمینان و نیروی فوق العاده روحی و معنوی به انسان می بخشدکه در مواجهه با مشکلات اثر هر که به » من یتوکل علی الله فهو حسبه « عظیمی خواهد داشت امام رضا)ع( در تفسیر این گفته خدا که خدا توکل کند او را بس است می فرماید: توکل را درجاتی است یکی اینکه در همه کارت در آنچه با 1 - ذاکری ، سید مصطفی، آرامش در طوفان ، تحسین، 1135 ، صص 121 111 3 - ربانی، محمدرضا، ایمان ربانی، موسسه بوستان کتاب، 1127 ، صص 22 17 2 - ساجدی، ابوالفضل، مشکی، مهدی، دین در نگاهی نوین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1131 ، صص 31 32 17 - بداشتی ، علی الله، توحید و صفات الهی، دانشگاه قم، 1127 ، صص 611 616 توکند بدو اعتماد کنی و به هر چه کند خشنود باشی و بدانی که او از خیر خواهی و رعایت حال تو کوتاهی نفرماید دیگر اینکه به امور غیبی خدا که دانش تو در نگنجند ایمان داشته باشی و دانش نهان را به او و آگاهی او بر آن واگذاری و در امور غیبی و جز آنها بدو اعتماد کنی حضرت علی بن موسی الرضا )ع( می فرماید: ایمان چهار رکن است توکل به خدا، خشنودی به قضای خدا، تسلیم به فرمان خدا، واگذاری همه کارها به خدا. رهاورد اعتماد به خداوند قدرت تصمیم گیری و شجاعت و در نهایت پیروزی و کامیابی در همه عرصه هاست. 11 در آیات و روایات از توکل به خداوند به بهترین تکیه گاه حقیقت و رکن ایمان برترین توشه، دستیابی به عزت و حرمت و ارزشمندی خویشتن یاد شده است بعد شناختی توکل به خدا شامل سه بخشی است. الف: اسناد امور و اتفاقات به خداوند متعال، ب: رزق و روزی خود را از سوی خدا دانستن. ج: سود و زیان و بخشش و حرمان را از سوی خدا دانستن. توکل یقین داشتن به اینست که همه چیز در دست خداوند است. بعد عاطفی توکل به خدا آنست که فرد با تکیه و اعتماد بر خدا، آرامش و اطمینان قلبی را در خویش احساس می کند که نمونه هایی از آن عبارتند از: ناامیدی از خلق، امیدوار بودن به خداوند، رضایت از خدا و امور زندگانی ، اعتماد و اطمینان قلبی به خدا، نهراسیدن از غیر خدا. نورمن وینسنت پیل، نویسنده کتاب مثبت درمانی، روی اعتماد به نفس تاکید کرد و می نویسد: به خود ایمان داشته باشید. بدون اعتماد و اطمینان واقعی و خالصانه به قدرت درونی خود نمی توانید از زندگی شاد و موفقیت آمیزی برخوردار گردید خود کوچک بینی واحساس بی ارزشی، بی لیاقتی، سد راه نشاط و شادی است در حالیکه اعتماد به نفس، به خود شکوفایی و پیشرفت موفقیت آمیز منجر خواهد شد با وجود آنکه پیل تا این حد به اعتماد به نفس اهمیت داده است در کار روان درمانی و مشاوره هایی که به بیمارانش می دهد، توکل به خداوند را در جهت اعتماد به نفس معنا کرده مکمل آن میداند. 12 توکل به خداوند دانا و توانا و مهربان نشانه توحید است و کسی که کار خود را به خداوند تفویض کند در حقیقت پذیرفته است که خداوند از نیاز او خبر دارد بر انجام شایسته آن تواناست و توکل از مهمترین نشانه های ایمان است درخت توکل ریشه در آب معرفت ناب و ایمان خالص دارد، روح حاکم بر توکل اعتماد است و همین اعتماد همیشه آرامش بخش است. 11 - پورامینی، همان، صص 63 62 12 - شجاعی ، همان، صص 11 61 1 امید و امیدواری به آینده - امید در لغت به معنای آرزو ، رجا، چشم داشت، انتظار رو به معنای استواری و اعتماد است. 11 منظور از امید داشتن یعنی افکار مثبت، باورهای مثبت و گرایش های رفتاری سازگار با رفتار و عواطف با اینکه ایده امید از زمان آغاز خلقت آدمی وجود داشته است، اما بررسی علمی آن در زندگی انسان قدمتی کوتاه دارد و دوران طفولیت خود را می گذراند، اهمیت امید در زندگی انسان چنان است که قران کریم و آیات متعدد به امید به آینده ای برتر در این « طرح امید برای انسان می پردازد برای نمونه در سوره یونس اشاره می کند که دنیا و آخرت است که موجب می شود تا انسان باورها و عکلس العمل های خود را تصحیح کند و به امید است که انسان را به سوی « یا در سوره بقره می فرماید » اصلاح و بهسازی اعمال و رفتار خود بپردازد امید به پاسخگویی از سوی خداوند علت و انگیزه دعا و طلب از اوست. امید » کار یا عملی سوق می دهد به معنای امیدی که دست یافتنی است « دارای دو جنبه مثبت و منفی است برای نمونه در اسلام واژه : رجا به مفهوم امیدی که دست نیافتنی است )امید واهی( اشاره شده است. » )واقعی( و تمنا 11 انسان امیدوار سعادت خود را در سه چیز می بیند. تجربه از دیروز، استفاده از امروز، امید به فردا و افراد ناامید به سه چیز می اندیشند: حسرت دیروز، اتلاف امروز ، ترس از فردا، روانشناسانی مانند ازرا استاتلند و ریک اشنایدر، بر تعارفی از امید که مرتبط با هدفمندی است تعصب بیشتری نشان داده اند به اعتقاد آنها امید ذهنیتی مثبت در زمینه به دست آوردن اهداف خاص زندگی در آینده ای نه چندان دور است پزشکان حرفه ای مانند کارل منینگر و کی هرت، بر نقش امید در رویارویی با بیماریها و مقابله با فقدان و مرگ تمرکز کرده اند به گفته روانشناسی به نام جیمز آوریل ، امید قطعا نوعی احساس است. 16 امید به همان اندازه که رهایی و زندگی می بخشد آرامش می دهد و حمایت می کند. زمانیکه خطر در کمین است امید از شدت اضطرابی کوبنده می کاهد. هنگامی که فکر می کنید حسی که به خودتان دارید به سبب زمان، سن یا بیماری در حال فروپاشی است امید به شما کمک می کند تا انسجام خود را بازیابید. کسانیکه از آسیب 11 معین، محمد، فرهنگ فارابی ، جلد 1، امیرکبیر، 1161 ، ص 165 11 - بهاری، فرشاد، مبانی امید و امید درمانی، دانژه، 1127 ،صص 11 15 16 سیولی، آنتونی، بیلر، هنری بی ، نیروی امید، ققنوس، 1121 ، ص 56 دیدن می ترسند شدیدا به آرامش نیاز دارند آنها در آرزوی رهایی از نگرانی ها و تضادهایی هستند ولی بسیاری از این افراد در واقع امیدشان را به کسب آرامش در زندگی از دست داده اند. 15 جامعه ای که به اصل پایبندی به پیمانها اهتمام ورزد همه تلاش خود را در حراست از آن بکار گیرد از پایداری و آرامش برخوردار خواهد بود در نتیجه در تمام زمینه های فرهنگی، اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی بسوی کمال و پیشرفت گام برخواهده داشت. وقتی در جامعه ضابطه جای رابطه نشست و هر کاری براساس قانون سامان گرفت، شهروندان در میدانهای گوناگون علمی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، احساس امنیت می کنند و اطمینان خاطر دارند که قانون مانع گزندهای احتمالی خواهد شد. قانونگذار و مجریان قانون روز به روز با وضع قانون مناسب و اجرای آن برای استحکام جامعه می افزایند و آنرا بسوی آینده ای بهتر سوق می دهند و مردم را به آینده ای بهتر امیدوار می سازند. امام خمینی )ره( در این باره می فرماید: و همچنین با رعایت قانون » قانون برای آرامش خاطر همه ملت است و برای مصالح همه ملت است « عدالت و مساوات بر جامعه حاکم می شود و اقشار مختلف احساس می کنند که اگر پا را از گلیم قانون فراتر نهند یا حقوقشان توسط دیگران پایمان گردد قانون با متخلف برخورد خواهد کرد و حق ستمدیده را بازخواهد ستاند. 11 امید و آرزو دو عنصر زیبا و حرکت آفرین در زندگی انسان است که با وجود او گره خورده است آن سان که همواره دلی امیدوار و سرشار از آرزو دارد و همین دو نیرو او را به تلاش وا می دارد آرزوهای دور آفتی است که به جان انسان افتاده زندگی او را تباه می کند این قبیل آرزوها به فرموده امیرالمومنین علی )ع( همانند سرابی فریبنده است که امید بستن تشنه کامان به آن فاجعه آفرین خواهد بود. بی شک امید و دل بستن به فضل و کرم و خداوند و دل از دیگری بریدن روزنه های روشن در ضمیر انسان ایجاد کرده و او را به ادامه حیات و تلاش و کوشش امیدوار می سازد و موجبات بهجت روحی را در او ایجاد می نماید. 13 شادمانی موجد روحیه امید در جامعه است انسانهای شاد امیدوارتر از دیگر مردم هستند نیک بینی و خیر بینی این افراد باعث خوش بینی آنها در رسیدن به اهداف می شود و میزان موفقیت در این افراد به مراتب بیشتر از دیگر مردم است همانگونه که انسانهای امیدوار نسبت به افراد ناامید شادتر هستند عکس این مطلب نیز صادق است یعنی شادمانی وسعی در شاد بودن روحیه امید را در انسان تقویت 15 سیولی ، آنتونی، بیلر، هنری بی ، همان ص 211 11 الهامی نیا، علی اصغر، اخلاق سیاسی ، زمزم هدایت، 1136 ، ص 121 13 - صادقی، اصغر، نگاهی نو به مباحث مهدویت ، آفاق، 1135 ، صص 126 121 کرده و جلوی هجوم یاس آور افکار دردناک را می گیرد. 12 نقش بنیادی در افزایش امید و اطمینان از یک سو، آرامش خاطر و دوری از نگرانی های زیانبار از سوی دیگر و سرانجام شادی و شادکامی ماندگار در زندگی دارد، اگرچه در طوفان مشکلات مسیر زندگی را بپیماید آنانکه ایمان حقیقی دارند تمامی غمها را شادی می بینند چون از سوی خداوند حکیم و مهربان می دانند یکی از مهمترین نیازهای روانی انسان امید به آینده است امید به آینده به انسان ، شادابی و نشاط می دهد انسان موجودی است بین خوف و رجاء اگر خوف او زیاد شود امید به آینده را از دست می دهد و اگر رجاء او زیاد شود سرکش و عصیانگر خواهد شد خوف از عذاب الهی موجب اصلاح خود و دیگران می شود وامید به آینده را بوجود می آورد. وقتی مردم جامعه ای از نشاط اجتماعی برخوردار باشند، وفاق، همبستگی، تعلق اجتماعی، رضایت از زندگی، سلامت روانی و اجتماعی افراد افزایش پیدا کرده و طبیعی است به موازات آن آسیبهای اجتماعی نیز کاهش می یابد وقتی شادی مشارکت اجتماعی و مسئولیت پذیری در میان مردم بیشتر باشد مردم آن جامعه احساس زنده بودن می کنند و انگیزه برای کار و تلاش بیشتر می شود و مردم آن جامعه احساس زنده بودن می کنند و انگیزه برای کار و تلاش بیشتر می شود امید به آینده ای روشن همیشه در بشر بوده و هست و اساسا انسان با همین امید است که برای فردای خویش برنامه ریزی می کند امید به آینده است که انگیزه لازم را در انسان برای مبارزه با زورگویان آماده و پرتوان می کند با امید و رجا به آینده ای روشن و حکومت عدل و داد است که صالحان به پاخاسته و انقلاب می کنند و ریشه ظلم و ستم را می خشکانند امید به آینده و با امید و روشن بینی زیستن برای مومن منتظر از ارزش بالا و جایگاه بلندی برخوردار است. در پی این امید است که فرد تلاش خستگی ناپذیری برای رسیدن به هدف انجام می دهد. 27 هر فردی در انتظار بهروزی ودر آینده ای روشن و درخشان است همانطوری که غریزه جنسی ، حبّ و بغض شهوت براساس فطرت نباشد هیچیک از این غرایز بیهوده آفریده نشده است امید بستن به آینده و در آرزوی روزی بهتر بودن نیز بیهوده نیست و براساس هدف و انگیزه خاصی پدید آمده است و اختصاص به ملل و قوم خاصی ندارد بلکه تمام مردم دنیا امید و انتظار دارند و در جستجوی سعادت و خوشبختی اند پدیده انتظار و امید به آینده ای بهتر که همواره موجب رشد و پویایی انسان است مورد توصیه و تشویق آیین اسلام بوده و به همه پیروان خویش و رهروان حق و عدالت سفارش می کند انتظار فرج و امید به آینده به انسان نیرو می بخشد و به زندگی انسان جهت می دهد تا بتواند با پشتکار بیشتر و امیدواری و پایداری به حیات 12 پرهیزکار، هادیه، شادی و نشاط از دیدگاه قرآن ، بوستان کتاب، 1121 ، ص 15 27 - کیانی، علی اصغر، تربیت نسل منتظر، خاکریز، 1133 ، صص 15 13 خویش ادامه دهد. امید به آینده نعمتی است برای تداوم زندگی و رسیدن به آرامش اگر انسان به آینده ای روشن امید داشته باشد احساسی نیکو و حالتی شاد به وی دست خواهد داد به گونه ای که در او انگیزه کار و تلاش ایجاد می شود او را به فعالیت صحیح وا می دارد. 6 عدالت و امید - عدالت مهمترین صفت هر انسان مومن و بارزترین ویژگی حکومت دینی و مردمی است انسان در پرتو عدالت به کمال اخلاقی و بلوغ معنوی دست می یابد و نظام اجتماعی بر پایه عدالت به والاترین اهداف رشد و توسعه نایل می شود خداوند در قرآن برپایی عدل و قسط را از وظایف مهم مسلمانان معرفی می عدل آن است که هر چیزی در جای خود قرار گیرد « کند حضرت علی )ع( نیز در مورد عدالت می فرماید پذیرش اصل عدل همواره زمینه ساز حرکتهای عدالت خواهانه در میان شیعیان بوده است لذا عدل از اصول اعتقادی شیعه است که هستی بر پایه آن خلق شده در چهارچوب عدل نظم یافته و بستر عدل به تکامل می رسد عدالت محور تنظیم همه رفتارهای شخصی و برنامه های اجتماعی قرار می گیرد اندیشه پیروزی نهایی حق و عدالت بر باطل و ظلم، گسترش ایمان و تشکیل یک جامعه فاضله به عنوان یک اندیشه قرآنی و وصول و اجرای این دیدگاه به وسیله شخصیتی که در روایات اسلامی به مهدی تعبیر شده، اعتقادی است که کم و بیش در فرق مختلف اسلامی با تفاوت هایی وجود دارد امام برای شیعه اعتقاد به وجود حضرت مهدی و عدالت گستری و اصلاح جوامع امیدبخش ترین نقطه به شمار می آید در درون دیدگاه انتظار فرج یک نوع خوش بینی و امیدواری نسبت به سیر تاریخ و وضعیت آینده بشر وجود دارد، امید هیجان انگیزی که در ادبیات دینی واعتقادی بعنوان انتظار فرج خوانده می شود. 21 مفهوم عدالت اساسی ترین مفهوم در فلسفه اخلاق و سیاست و حقوق است ایجاد تعادل میان غایات و اهداف زندگی انسان مانند شادی، رفاه، فضیلت و ... نیز ایجاد موازنه میان خواست ها و غایات خصوصی و عمومی و بالاخره بهره برداری از ثروت و شیوه توزیع آن جزئی از عدالت بشمار می رود لذا نظام عادلانه نظامی است که افراد مناسبات اجتماعی را به سمت کارآمدی برای تحصیل رفاه، خوشی و ثروت عمومی سوق دهد. انسان با همگرایی جهانی و توسعه فن آوری می تواند به دو مولفه امنیت و رفاه دست یابد. نیاز به عدالت در جوامعی که امنیت و رفاه را ایجاد کرده اند بیشتر احساس می شود وقتی به سطح جامعه می 21 - شجاعی مهر، رضا، مهدویت هویت انقلاب اسلامی ، علوی، 1121 ،صص 171 111 نگریم خود پیداست که زمانی که حکومتها در برقراری و اجرای عدالت در جامعه تلاش می کنند و به مبارزه با رشوه خواری و فساد بر می خیزند موجبات شادی و نشاط را در سطح جامعه فراهم کرده و چراغ امید در دلها را روشن نگه می دارند مردم در چنین جامعه ای تمام تلاش خود را در جهت تعالی و رشد جامعه بکار گرفته و رود امید در جریان است ولی زمانیکه حکومتها به ظلم و جور و بی عدالتی روی آورند و روزنه های امید بر روی مردمان ببندند خمودی و ناامیدی در سطح جامعه پدیدار گشته و درخت امید رو به خشکی می گراید و از چنین جامعه ای انتظار امید و شادی نمی توان داشت. همانطور که بیان شد در اسلام و آموزه های دینی عدل جایگاه بسیار مهمی دارد تا جایی که همه انسانها مامورند تا در تمام زمینه های زندگی خود عدالت را رعایت کنند ولی تحقق کامل عدالت در ابعاد مختلف آن برای بشر به آرزویی دور از دسترس تبدیل شده اما بشر برای رسیدن به آرزو هنوز نامید نشده است و بدون شک روزی این انتظار با ظهور منجی بشر حضرت مهدی به سر خواهد آمد. پیامبر )ص( در توصیف در آرمان شهر » او آغاز عدالت و پایان آن است « : شخصیت عدالت گرای حضرت مهدی )عج( می فرماید مهدی تمام حقوق پایمال شده ملت ها بازستانده می شود و حق هر حقداری به او باز گردانده می شود و این احقاق حق موجبات بهجت روحی و معنوی را در میان افراد جامعه ایجاد می کنند. امام صادق )ع( در به خدا سوگند عدالت او در خانه های مردم وارد می شود « : مورد عدالت فراگیر موعود آخرالزمان می فرماید .» همچنان که گرما و سرما وارد می شود 22 سرانجام در پرتو نظام عدالت گستر عصر ظهور، بساط ظلم و بی عدالتی و تبعیض در تمام چهره و ابعادش برچیده خواهد شد و مدینه فاضله ای به وجود خواهد آمد که در آن روابط اجتماعی انسان ها براساس قانون عدالت و احترام به حقوق و ارزش های انسانی و آزادی های مشروع فردی و اجتماعی پایه ریزی شده، جریان پیدا خواهد کرد و انسان در محیط امن و آرام راه تقوا و عبودیت را پیش می گیرد و با بهجت روحی و معنوی از وضع مطلوب بوجود آمده کمال اسنفاده را در جهت کسب فضایل اخلاقی خواهد برد. 21 تبعیض، حق کشی و ستم، زمینه کینه توزی و بدبینی را در جامعه فراهم می سازد و به دشمنی و تفرقه می انجامد و در عوض گسترش عدالت، سبب نزدیک شدن دلها و اطمینان و خوش بینی مردم نسبت به مسئولان می شود زیرا عدالت از یکسو بطور عام و فراگیر امور کشور را سامان می دهد و به تعبیر امام علی)ع( دادگری برای سیاستگذاری کافی است و در جای دیگر می فرماید: 22 - عابدی، حمید، زندگی در دولت مهدی، سازمان چاپ و نشر دار الحدیث ، 1133 ، صص 31 33 21 - عابدی ، همان، صص 171 176 .» عدالت الفت پذیر است و هوی و هوس نفرت انگیز « 21 نشاط اجتماعی از عدالت نشات می گیرد و حاکم عادل موجبات نشاط را در جامعه فراهم می کند نشاطی که به اعتماد شهروندان به دستگاه حاکمیت منجر می شود حکومت از روی عدالت، نشاط و اعتماد مردم را بسوی مشارکت در تمامی عرصه ها فراهم می کند. حاکمان سیاسی نیز باید این نکته را مد نظر داشته باشند که عدالت و نشاط باید واقعی و از روی شناخت حداکثری در مسیر دانش و خرد جمعی از جامعه باشد نه بصورت تصنعی و صرفا تکنیکی. فرهنگ انتظار روح امید را در ذهن و عین انسان منتظر می پروراند یعنی مجموعه تفکرات، انگیزه ها و عادات رفتارها، روابط که شخص به نحو مثبت و فعال سامان می یابد. انتظار از نظر دین و مذهب به معنای امیدواری است امید به آینده ای نوید بخش و سعادت آفرین امید به آینده ای که در آن بشر راه خیر و صلاح را در پیش گیرد. و دنیا در پرتو تحقق عدال الهی مدینه ای فاضله گردد. 26 5 راهکارهای ایجاد امید و آرامش در زندگی - 1 انتخاب همسر صالح 2 ازدواج صحیح 1 تقوی و پرهیزگاری 1 انس با قرآن 6 پناهندگی به خدا - - - - - - - - - - 5 صبر و استقامت 1 دعا و عبادت 3 عفت و پاکدامنی 2 خوشرو و خوشبین بودن در زندگی 17 مثبت اندیشی 11 فداکاری و ایثار 12 برنامه ریزی و هدف گذاری در زندگی 11 قناعت 11 داشتن - - - - روحیه اعتماد به نفس و ... نتیجه گیری انسان موجودی دو بعدی است دارای نیازهای مادی و معنوی و دارای عواطف و عقلانیت که مجموع عوامل یاد شده ساختار وجودی انسان را تشکیل میدهد. نشاط و شادابی از نیازهای جدی انسان به شمار می آید. یاد خدا از عوامل مهم نشاط و شادابی در زندگی است وجود ایمان به عنوان سد محکمی در برابر سیل خروشان مصائب است و یاد خدا و توجه به ذات مقدس او بهترین وسیله آرامش است. رها و رد توکل به خداوند قدرت تصمیم گیری و شجاعت و در نهایت پیروزی و شادکامی در همه عرصه هاست. توکل از مهمترین نشانه های ایمان است. روح حاکم بر توکل اعتماد است و همین اعتماد همیشه آرامش بخش است. انسان امیدوار سعادت خود رادر سه چیز می بیند تجربه از دیروز استفاده از امروز، امید به فردا 21 الهامی نیا، همان، ص 51 26 شجاعی مهر، همان، ص 13 و امید به همان اندازه که رهایی و زندگی می بخشد آرامش می دهد و حمایت می کند. انسانهای شاد امیدوارتر از دیگر مردم هستند. شادمانی روحیه امید را در انسان تقویت کرده و جلوی هجوم یاس آور افکار دردناک را می گیرد در اسلام و آموزه های دینی عدل جایگاه بسیار مهمی دارد و همه انسانها مامورند تا در همه زمینه های زندگی خود عدالت را رعایت کنند اما تحقق کامل عدالت با ظهور منجی بشریت حضرت مهدی فراهم خواهد شد. ظلم و ستم موجبات حزن و اندوه را فراهم می آورد و در مقابل حکومت از روی عدالت نشاط و اعتماد مردم را بسوی مشارکت در تمامی عرصه ها فراهم می کند و امیدواری به جامعه محوری از ناحیه تعالیم و آموزه های مهدوی بر می آید بنابراین سلوک مهدی در جامعه موعود سبب افزایش امیدواری می گردد. |
||
 |
||
