دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات مهدوی

دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات مهدوی

ضرورت توجه به سبک زندگی در عصر غیبت

نویسندگان
1 امیری
2 اکبر پرتابیان
3 زهره امیری
چکیده
این نوشتار در پی این است تا مفهوم سبک زندگی، ضرورت و جایگاه سبک زندگی اسلامی، سبک زندگی مهدوی و حوزه های سه گانه تغییرات مورد نیاز در حوزه دانشی، عاطفی و رفتاری را متناسب با این سبک زندگی تبیین نموده و راهکارهای لازم برای داشتن یک سبک زندگی دینی و مهدوی در عصر غیبت ارائه دهد. در آموزه های اسلامی جهت دستیابی به یک زندگی اسلامی و حیات برتر، راه های مختلفی توصیه شده است که همه این راه ها بر دو پایه اساسی کسب فضایل اخلاقی و ترک رذایل اخلاقی استوار است. مهمترین مسائل در سبک زندگی شامل نوع معیشت و کسب درآمد، فعالیت های اقتصادی و معیشتی، فرهنگ خانواده مداری، تشکیل خانواده و ازدواج، زندگی با والدین و تشکیل خانواده های هسته ای، شیوه ازدواج و پایبندی به آن یعنی تحمل زندگی و عدم طلاق، نوع پوشش و شیوه ظاهری فرد، پیروی از آداب و رسوم محلی، احترام به بزرگترها و ریش سفیدان، نوع شهرسازی و ساختمان سازی، شیوه تفریحات و گذران اوقات فراغت، دکورهای مغازه و مساکن، نمای ساختمان ها و بناها و در نهایت نوع کالاهای مصرفی می شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Necessity of Paying Attention to Lifestyle in the Age of Occultation

نویسندگان English

Mehdi Amiri 1
Akbar Tababian 2
Zohreh Amiri 3
1 Amiri
2 Tababian
3 Zohreh Amiri
چکیده English

This article seeks to explain the concept of lifestyle, the necessity and position of the Islamic lifestyle, the Mahdavi lifestyle, and the three areas of changes required in the fields of knowledge, emotion, and behavior in accordance with this lifestyle, and to present the necessary solutions for having a religious and Mahdavi lifestyle in the age of occultation. In Islamic teachings, various ways have been recommended to achieve an Islamic life and a superior life, all of which are based on two basic principles: acquiring moral virtues and abandoning moral vices. The most important issues in lifestyle include the type of livelihood and earning income, economic and livelihood activities, family-oriented culture, family formation and marriage, living with parents and forming nuclear families, the method of marriage and adherence to it, that is, tolerating life and not divorcing, the type of clothing and appearance of the individual, following local customs and traditions, respecting elders and elders, the type of urban planning and construction, the method of entertainment and spending free time, the decorations of shops and residences, the appearance of buildings and structures, and finally the type of consumer goods.

کلیدواژه‌ها English

Lifestyle
Mahdism
Religion
Age of Occultation
ضرورت توجه به سبک زندگی در عصر غیبت 
مهدی امیری ؛ اکبر پرتابیان ؛ زهره امیری 
چکیده
این نوشتار در پی این است تا مفهوم سبک زندگی، ضرورت و جایگاه سبک زندگی اسلامی، سبک زندگی مهدوی و حوزه های سه گانه تغییرات مورد نیاز در حوزه دانشی، عاطفی و رفتاری را متناسب با این سبک زندگی تبیین نموده و راهکارهای لازم برای داشتن یک سبک زندگی دینی و مهدوی در عصر غیبت ارائه دهد. در آموزه های اسلامی جهت دستیابی به یک زندگی اسلامی و حیات برتر، راه های مختلفی توصیه شده است که همه این راه ها بر دو پایه اساسی کسب فضایل اخلاقی و ترک رذایل اخلاقی استوار است. مهمترین مسائل در سبک زندگی شامل نوع معیشت و کسب درآمد، فعالیت های اقتصادی و معیشتی، فرهنگ خانواده مداری، تشکیل خانواده و ازدواج، زندگی با والدین و تشکیل خانواده های هسته ای، شیوه ازدواج و پایبندی به آن یعنی تحمل زندگی و عدم طلاق، نوع پوشش و شیوه ظاهری فرد، پیروی از آداب و رسوم محلی، احترام به بزرگترها و ریش سفیدان، نوع شهرسازی و ساختمان سازی، شیوه تفریحات و گذران اوقات فراغت، دکورهای مغازه و مساکن، نمای ساختمان ها و بناها و در نهایت نوع کالاهای مصرفی می شود.

کلمات کلیدی: سبک زندگی، مهدویت، دین، عصر غیبت.








1- مفهوم سبک زندگی
سبک زندگی نظام واره و سیستم خاصی از زندگی است که به یک فرد، خانواده یا جامعه هویتی خاص می بخشد. این نظام واره هندسه کلی رفتار بیرونی است که افراد، خانواده ها و جوامع را از یکدیگر متمایز می کند و هویت هایی متمایز می بخشد. سبک زندگی از این حیث، مجموعه ای کم و بیش جامع و منسجم از عملکردهای روزمره یک فرد است که نه تنها برآورنده حاجات و نیازهای مادی و معنوی وی است، که متضمن فحوایی فلسفی نیز هست. این فحوای فلسفی همان روایت خاصی است که وی با سبک زندگی خود آن را در برابر دیگران تجسم می بخشد[1]. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، سبک زندگی ترکیبی از الگوهای رفتاری و عادات فردی در سراسر زندگی شامل تغذیه، تحرک، عادات فردی و.... است که در پی فرایند اجتماعی شدن بوجود آمده است[2]. سبک زندگی، به شیوه ی زندگی طبقات گوناگون اجتماعی اطلاق می شود. هرطبقه ای سبک زندگی ویژه، رویکردها و باورداشت های مخصوص و مقبول خود دارد[3].
سبک زندگی مفهومی است که «آدلر» آن را ابداع کرد، ولی پیروان کلاسیک او و دیگران به تفصیل آن پرداخته اند. سبک زندگی شیوه ای نسبتاً ثابت است که فرد اهداف خود را به طریق آن دنبال می کند؛ یعنی راهی است برای رسیدن به اهداف؛ این شیوه ها حاصل دوران کودکی فرد است، به دیگر سخن، سبک زندگی، بعد عینی و کمیت پذیر شخصیت افراد است. به همین دلیل نظریه سبک زندگی آدلر، نظریه شخصیت او نیز محسوب می شود. سبک زندگی اسلامی، از آن جهت که سبک است به رفتار می پردازد و با شناخت و عواطف ارتباط مستقیم ندارد، ولی از آن جهت که اسلامی است، نمی تواند بی ارتباط با عواطف و شناخت ها باشد. بر این اساس، در سبک زندگی اسلامی، عمق اعتقادات و عواطف نگرش فرد سنجیده نمی شود، بلکه رفتارهای فرد مورد سنجش قرار می گیرد؛ اما هر رفتاری که بخواهد مبنای اسلامی داشته باشد، باید حداقل هایی از شناخت و عواطف اسلامی را پشتوانه خود قرار دهد. در سبک زندگی از دیدگاه روان شناسی، جامعه شناسی، علوم پزشکی و... فقط به رفتار نگاه می شود و هیچ کدام از آنها به نیت افراد و عواطف و شناخت هایی که پشتوانه آن رفتارهاست، کاری ندارند ولی سبک زندگی اسلامی نمی تواند به نیت ها کاری نداشته باشد در عین حال که تاکید آن روی رفتار است، به حداقل های عواطف و شناخت ها نیز نظر دارد[4].

2- ضرورت و جایگاه سبک زندگی اسلامی
برای درک سبک زندگی هر مکتب و دینی لازم است به نوع نگاه آن دین و مکتب به انسان و جایگاه او در هندسه هستی توجه ویژه نمود. بر همین اساس فهم دیدگاه اسلام در حوزه های مختلف ناظر به سبک زندگی، منوط به نوع نگاه این دین آسمانی به انسان و جایگاه او در منظومه بهم پیوسته هستی است[5]. بر اساس آموزه های اسلامی هدف غایی و نهایی انسان(قرب الهی)، وصول به خدا و لقا الله معرفی شده است[6]. «الا بذکر الله تطمئن القلوب؛ آگاه باشید که با یاد خدا دلها ارام گیرد»(رعد /28). تنها حقیقتی که اگر به او برسد دیگر محال است که نسبت به او بیزاری پیدا کند خداوند است و این زمانی است که قلب انسان به «حقیقت»، به «او» یعنی به «توحید» رسیده باشد[7]. روشن است که قرب الهی و وصول به خداوند و لقاءالله، از سنخ تقرب های زمانی و مکانی نیست. زیرا خداوند متعال وجودی مادی ندارد که بتوان با او رابطه ای مکانی یا زمانی بر قرار کرد. هم چنین قرب به خدا به معنای نزدیکی اعتباری و قراردادی و تشریفاتی نیست؛ بلکه یک واقعیت وجود است انسان با انجام کارهای خوب به مرتبه ای از کمال وجودی می رسد که وجود او وجودی خدایی می شود. پس باید برای نیل به سبک زندگی اسلامی و برتر در همه امور خداوند را ناظر بر همه اعمال خود بدانیم.
در آموزه های اسلامی جهت دستیابی به یک زندگی اسلامی و حیات برتر، راه های مختلفی توصیه شده است که همه این راه ها بر دو پایه اساسی استوار است:
1.تبیین حیات و زندگی اسلامی و برتر در سایه پرورش و کسب فضایل اخلاقی.
2.تبین حیات و زندگی اسلامی و برتر در سایه‌ی ترک رذایل اخلاقی.
که مراد از فضایل اخلاقی مجموعه صفات خوب و پسندیده ای که اخلاق حسنه نامیده میشود و در آموزه های اسلامی، آنقدر از جایگاه والایی بر خوردار است که هدف ارسال انبیا قرار گرفته و خدای متعال در این‌باره بر بندگانش منت نهاده است(آل عمران /64).
لذا در راستای دستیابی به این زندگی اسلامی و حیات برتر، عوامل زیادی می تواند تآثیر داشته باشد که یکی از آنها توجه به امر ولایت و رهبری جامعه است. اگر رهبری جامعه به دست انسانهای نا اهل و ناشایست بیافتد، نه تنها نیل به حیات برتر ممکن نخواهد بود بلکه زیانهای زیادی به همراه خواهد داشت[8].

3- سبک زندگی مهدوی و حوزه های سه گانه تغییرات رفتاری
برای دست یابی به یک الگوی مطلوب از سبک زندگی که در آن ضمن توجه به سلامت اجتماعی- روانی افراد مؤلفه های یک زندگی دینی و مهدوی نیز در نظر گرفته شود باید در سه حوزه؛ شناختی، عاطفی و رفتاری تغییراتی در سبک زندگی ما متناسب با الگوی اسلامی رخ دهد.
الف)حوزه شناختی(بینش شناسی و معرفت شناسی)(دانش مهدوی و دینی)
اولین و مهمترین و زیربنای ساخت یک سبک زندگی اسلامی و مهدوی، داشتن شناخت و آگاهی از نظام ارزشها و سبک زندگی دینی و مهدوی است چرا که تا شناخت نباشد پیمودن راه ممکن نمی گردد. لذا برای اینکه بتوان یک سبک زندگی اسلامی را در زندگی پیاده کرد باید با مبانی و مؤلفه های یک زندگی اسلامی آشنا بود. آشنایی با سیره و روش ائمه و بزرگان دین در مسائل زندگی، نحوه برخورد آن ها با ناملایمات زندگی، شناخت نحوه تعاملات آن ها با دیگران، آداب فردی و اجتماعی آن ها و هر امری که ما را به افزایش دانش و شناخت دقیقی از سبک زندگی آن بزرگواران هدایت می کند در این مقوله جای می گیرد.

ب)حوزه عاطفی و ارزش شناسی(گرایش مهدوی)
بعد از اینکه شناخت جامعی از آموزه های زندگی بزرگان دینی کسب شد باید سعی کرد تا خود را به آن ها نزدیک کنیم و سعی کنیم پله به پله نظام ارزشی و سبک زندگی آن ها را درونی کنیم مثلاً تخلٌق به فضایل انسانی، امید به آینده روشن، صبر و استقامت، وابستگی نداشتن و تسلیم نشدن به اوضاع موجود، شجاعت و شهامت در تغییر اوضاع و شرایط، جوشش عواطف معنوی سازنده، هویت بخشی و رهایی از پوچی و بی هدفی، حب و بغض دوستان و دشمنان اهل بیت(ع) نمونه هایی از مواردی است که می توان ارزشهای مترادف با سبک زندگی را درونی کرد.
در حوزه ارزش ها، سبک زندگی اسلامی، نظامی الهی به شمار می‌آید که از آیات و سنت معصومان گرفته شده و تمامی ارزش ها و کمالات مادی و معنوی را به منظور رشد و تکامل انسان- در جنبه های فکری، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی- و طبیعت در خود جای داده است.
ج) حوزه رفتاری(اعمال و کردار)(رفتار مهدوی)
بعد از اینکه شناخت جامعی از سبک زندگی اسلامی کسب شد و گام به گام ارزش های اسلامی متناسب با آن در فرد درونی و بخشی از شخصیت وی شد نوبت به حوزه کردار و رفتار می رسد که باید سبک زندگی یادگرفته شده را در زندگی پیاده کرد یعنی آنچه را که درک شده و درونی شده است عملیاتی کرد. در این مرحله است که سبک زندگی اسلامی در جامعه نمود بیشتری می یابد.

4- سبک زندگی در عصر مهدویت
آموزه ظهور منجی موعود یکی از آموزه های مشترک و فراگیر ادیان آسمانی است. ظهور منجی موعود تحقق بخش آرمان دیرپای بشری برای زندگی در یک مدینه فاضله است به طوری که اعتقاد به ظهور منجی و مصلحی جهانی ایده ای فراگیر و همگانی است. یکی از امتیازات گفتمان منجی گرایی از نگاه شیعه، اعتقاد به حضور کنونی منجی میان مردم از یک سو و امکان دسترسی و برقراری ارتباط متقابل و دوسویه با او- البته با احراز شرایط لازم- از سوی دیگر است. با تمسّک به این اصل روشن، مؤمنان و مسلمانان هرگز، در دنیای مدرن و صنعتی و بی خدایی معاصر، تنها و سرگشته نمی مانند و در هر فتنه و مصیبتی، به حصن حصین این اندیشه الهی(انتظار فرج) برای حل مشکلات فردی و اجتماعی پناه می برند[9] و سبک زندگی(گذراندن اوقات فراغت، نحوه پوشش، روابط بین فردی، آداب و رسوم و مناسک فردی و اجتماعی و ...) و شیوه و آداب رفتار و اعمال و برنامه های زندگی خود را طوری رقم می زنند که مورد رضایت آن حضرت قرار گیرد.
یکی از شیوه های نوین استعمار، تهاجم سبک و شیوه زندگی در جوامع اسلامی است تا از طریق تغییر نوع و سلوک زندگی زمینه برای تسلط اقتصادی و سیاسی فراهم گردد. تغییر سبک زندگی معمولاً به صورت نرم و نامحسوس صورت می گیرد. قبل از تغییر سبک زندگی، نگرش و دیدگاه افراد نسبت به مسائل اجتماعی و فرهنگی دگرگون می شود و با تغییر رفتار و جهان بینی فرد زمینه برای تغییر شیوه زندگی فراهم می شود.
مهمترین مسائل در سبک زندگی شامل نوع معیشت و کسب درآمد، فعالیت های اقتصادی و معیشتی، فرهنگ خانواده مداری، تشکیل خانواده و ازدواج، زندگی با والدین و تشکیل خانواده های هسته ای، شیوه ازدواج و پایبندی به آن یعنی تحمل زندگی و عدم طلاق، نوع پوشش و شیوه ظاهری فرد، پیروی از آداب و رسوم محلی، احترام به بزرگترها و ریش سفیدان، نوع شهرسازی و ساختمان سازی، شیوه تفریحات و گذران اوقات فراغت، دکورهای مغازه و مساکن، نمای ساختمان ها و بناها و در نهایت نوع کالاهای مصرفی می شود. مهمترین بخش سبک زندگی نوع نگرش، احساس، رفتار و باورها و ارزش های فردی و اعتقادی را شامل می گردد. از آنجایی که جامعه ما بر نظام دینی و ارزشی تکیه دارد، می باید سلوک زندگی اجتماعی و فردی بیانگر این اصول و مبانی باشد. آموزه ها و تعالیم اسلام، در باب شیوه و سلوک زندگی مسلمانان احکام و قواعد کاملی دارد که رعایت این اصول و قوانین لازم و ضروری است.
به عنوان نمونه خانواده مداری و پایبندی به نهاد مقدس خانواده امری است که اسلام آن را مورد تأکید قرار داده است، زیرا خانواده کانونی برای تربیت و تعالیم افراد بوده و میتواند آنها را در کنار هم نگه دارد. یکی از رسالت های تربیتی خانواده های مهدوی تربیت نسل مستعد و مهیا از نظر علمی و عملی برای یاوری و اجرای منویات امام زمان(عج)است. خانه های نورانی به نور ولایت و امامت، کانون تربیت سربازان امام زمان (ع) و عهده دار پرورش دادن یاوران جان بر کف برای حضرت هستند که تربیت دینی آنان بر اساس، قرآن و عشق پیامبر و آل پیامبر(ص) می‌باشد. پیامبر اکرم(ص) در روایتی می فرمایند: فرزندانتان را بر سه پایه و خصلت تربیت کنید: محبت پیامبرتان، محبت اهل بیت او و قرآن[10].
برای انجام این رسالت بزرگ ما از سه روش و الگو استفاده می کنیم:
1-تربیت فرزند بر اساس اصول تربیتی کلی شرعی و عقلی.
2-تربیت فرزند بر اساس توصیه های خاص اهل بیت(ع).
3-تربیت فرزندان بر اساس الگوی صفات یاوران حضرت مهدی(ع).
تربیت نسل یاوران مهدی، بر اساس الگوی صفات یاوران مهدی(ع) می باشد. در قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) به مجموعه ای از خصلت ها و ویژگی های شخصیتی اصحاب مهدی پرداخته شده است. شمارش این صفات در قرآن و روایات به معنای حرکت در مسیر تربیت چنین نسلی و الگو قرار دادن این شیوه می باشد،
با توجه به ضرورت سبک گزینی و احیای اصول زندگی نوین، سلوک فاطمی و مهدوی(س) نیز از دیگر مباحثی است که جهت معاصر سازی اسوه های اسلامی مطرح و بیان گردیده است.
دچار شدن به روزمرگی و از سویی تقلید کورکورانه سبک زندگی غربی لزوم برنامه ریزی و پیاده سازی سبک زندگی اسلامی را دو چندان می کند. سبک زندگی که باید هر چه بیشتر ما را به جامعه مهدویت نزدیک نماید(سایت )[11].

5- نتیجه گیری
سبک زندگی نظام واره و سیستم خاصی از زندگی است که به یک فرد، خانواده یا جامعه هویتی خاص می بخشد. در سبک زندگی اسلامی نیت ها نیز نقش اساسی دارند لذا در عین حال که تاکید آن روی رفتار است، به حداقل های عواطف و شناخت ها نیز نظر دارد. سبک زندگی اسلامی از آن جهت مهم بوده و اهمیت دارد که در دین مبین اسلام بر اساس آموزه های اسلامی، هدف غایی و نهایی انسان قرب الهی و وصول به خدا معرفی شده است و یکی از راهکارهای اساسی در همه جهات زندگی جهت رسیدن به این مقام داشتن زندگی مطابق با اصول و معیارهای الهی یا همان سبک زندگی اسلامی است. برای نیل به یک الگوی مطلوب از سبک زندگی باید در سه حوزه؛ شناختی، عاطفی و رفتاری تغییراتی در سبک زندگی ما متناسب با الگوی اسلامی رخ دهد که عمده این تغییرات باید در خصوص مواردی چون؛ نوع معیشت و کسب درآمد، فعالیت‌های اقتصادی و معیشتی، فرهنگ خانواده مداری، تشکیل خانواده و ازدواج، نوع پوشش و بخصوص تربیت فرزندان بعنوان یاوران و انصار مهدی موعود در عصر غیبت باشد.


منابع
[1] شریفی، احمدحسین، همیشه بهار، اخلاق و سبک زندگی اسلامی، قم، دفتر نشر معارف، ، 1391، ص 28.
[2] Park JE. A Treatise on Community Health. Textbook Prey Soc Med. - 1970
[3] کوئن، بروس، درآمدی به جامعه شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: توتیا، 1385، ص 198.
[4] کاویانی، محمد، سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1391، صص 18- 16.
[5] مصباح یزدی، محمدتقی، انسان شناسی در قرآن، قم، مؤسسه امام خمینی(ره)، 1388، ص 27.
[6] گران پاشا، زهرا، عوامل مؤثر بر شکل گیری سبک زندگی، مجموعه مقالات همایش ملی الگوی اسلامی- ایرانی سبک زندگی، بابلسر، دانشگاه مازندران، 1392، ص 401.
[7] مطهری، مرتضی، فطرت، تهران، صدرا، 1369، ص 117.
[8] حلیمی جلودار، حبیب الله، پاتیار، عزت الله و طالبی، وحید، ولایت و نقش آن در تحقق سبک زندگی اسلامی، همایش سبک زندگی در تمدن نوین ایران انسانی، پیام نور یاسوج، 1392.
[9] حسینی، علی مراد و التیامی نیا، رضا، تعلیم و تربیت و سبک زندگی از منظر دین اسلام، همایش سبک زندگی در تمدن نوین ایران انسانی، پیام نور یاسوج، 1392، ص 14.
[10] کنز العمال، ج16، ص456
[11] سایت: http://www.islamiclife.ir
 
دوره 9، شماره 39
بهار 1397
خرداد 1397