دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات مهدوی

دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات مهدوی

نقش جامعه شناسی تبلیغات در اشاعه هنر زمینه ساز فرهنگ مهدویت

نویسنده
محمد حسن شربتیان
چکیده
اشاعة فرهنگ مهدویت می تواند به یکی از کارکردهای تبلیغات در عصر نوین در حوزة هنر زمینه ساز مبدل شود.
ترویج این فرهنگ ارزشمند در حال حاضر در جامعة جهانی و ملی با استفاده از راهکارهای هنر تبلیغات، اثر بخشی
مضاعفی را در اشاعة فرهنگ مهدویت به وجود می آورد. در واقع تبلیغات در عرصة هنر زمینه ساز، به طور گسترده
توانایی بسیج کردن توده عظیمی از مردم را در راستای بسترسازی جامعة مهدوی درکنار سایر عوامل به وجود
خواهد آورد. از بُعد جامعه شناختی در تبلیغات هنری می توان افکار عمومی را دربارة بستر سازی ایجاد توسعة اخلاقی و
اجتماعی فرهنگ مهدویت بسیج کرد؛ و آن را به یک حرکت عظیم اجتماعی و دینی جامعة بشری تبدیل نمود. از دیگر
کارکردهای جامعه شناسی تبلیغات از بُعد هنر زمینه ساز، پیوستگی و رابطه تنگاتنگ آن با مسئله ارتباطات انسانی و
اجتماعی است؛ در واقع تبلیغات هنر زمینه ساز فرهنگ مهدویت می تواند فرآیند ارتباط میان انسان ها را حول محور
بسترسازی عدل و توحید الهی به هم پیوسته کند؛ این نوع ارتباطات کارکردی و تبلیغی می تواند با تأکید بر ابعاد
هنری، عاطفی، سیاسی، مذهبی، اجتماعی و فرهنگی نیز بسترسازی جامعة مهدوی را پدیده جهانی کند. از دیگر ابعاد
جامعه شناختی تبلیغات، آموزش های هنر زمینه ساز می باشد؛ این ویژگی با تأکید بر استراتژی های اخلاقی، دینی،
فرهنگی مشترک در عرصة جهانی می تواند نقش بارزی در جهانی شدن هنر زمینه ساز به صورت مستمر و پایدار
داشته باشد. تبلیغات راهبردی هنر زمینه ساز، می تواند به افراد آگاهی های لازم را در جهت زمینه سازی ظهور و ایجاد
جامعة مهدوی با پذیرش قوانین، هنجارها و ارزش های والای فرهنگ مهدوی، جهت دهی کند. چنین تبلیغاتی، با ایجاد
علاقه مندی در افراد نسبت به موضوع ظهور منجی می تواند، خلاقیت ها، استعدادها و ذوق هنری منتظران را در هر
بعُدی از هنر به منصة ظهور گذارد، که چنین بسترسازی باید در حوزة ایجاد امید به آینده ای روشن و فردایی بهتر
سوق یابد. تولید و به عرصه درآوردن نتایج هنر زمینه ساز از بُعد شناختی و معرفتی، از مهم ترین تکنیک های تبلیغاتی
است که مُبلِّغان می توانند در فرایند اشاعة فرهنگ مهدویت بر افکار عمومی اثر گذارند. وجود انگیزش و ترغیب از
دیگرکارکردهای جامعه شناسی تبلیغی هنر زمینه ساز، به انگیزه های معرفتی و شناختی اشاره می کندکه، در برابر تهاجم
همه جانبه و پایدار آسیب شناسی فرهنگ مهدویت توانسته موج جهانی را برای بسترسازی الهی، اسلامی و علوی
فراهم کند؛ که این عامل باعث، اقناع فرهنگی، ایجاد پیوستگی اجتماعی، انسجام دینی در سطح جهانی، منطقه ای و
ملی خواهد شد. بهره مندی از یکسری ویژگی های اجتماعی تبلیغات هنر زمینه ساز، چون "سادگی، فراگیر بودن،
انسانی شدن، )ارزشی، هنجاری، منطقی، شناختی و معرفتی و...( و..." اثر بخشی بسیاری در بستر سازی جامعة مهدوی
خواهد داشت؛ لذا با توجه به چنین کاربردهای تبلیغاتی و هنری از بُعد مطالعات اجتماعی و فرهنگی یکسری از
راهبردها س از این راهکارهای اجتماعی و فرهنگی در مقاله اشاره خواهیم کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Sociology of Advertising in the Dissemination of the Art of the Foundation of Mahdist Culture

نویسنده English

Mohammad Hassan Sharbatian
Mohammad Hassan Sharbatian
چکیده English

The dissemination of Mahdist culture can become one of the functions of advertising in the modern era in the field of foundational art.
The promotion of this valuable culture in the current global and national society using the strategies of advertising art will create a double impact in the dissemination of Mahdist culture. In fact, advertising in the field of foundational art will create the ability to widely mobilize a large mass of people in order to create a foundation for the Mahdist society, along with other factors. From the sociological perspective, in artistic advertising, public thoughts can be mobilized about creating a foundation for the moral and social development of Mahdist culture; and it can be transformed into a great social and religious movement of human society. Another sociological function of propaganda from the perspective of ground-breaking art is its continuity and close relationship with the issue of human and social communication; in fact, ground-breaking art propaganda of Mahdist culture can connect the process of communication between humans around the axis of grounding justice and divine monotheism; this type of functional and propaganda communication can also make the grounding of the Mahdist society a global phenomenon by emphasizing the artistic, emotional, political, religious, social, and cultural dimensions. Another sociological dimension of propaganda is ground-breaking art education; this feature, by emphasizing common moral, religious, and cultural strategies in the global arena, can have a significant role in the globalization of ground-breaking art in a continuous and sustainable manner. Strategic propaganda of foundational art can provide individuals with the necessary knowledge to prepare the ground for the advent and create a Mahdist society by accepting the laws, norms, and high values ​​of Mahdist culture. Such propaganda, by creating interest in individuals about the subject of the advent of the Savior, can place the creativity, talents, and artistic taste of those waiting for the emergence on the platform in every aspect of art, which such a platform should be driven in the field of creating hope for a bright future and a better tomorrow. Producing and bringing to the fore the results of foundational art from a cognitive and epistemological perspective is one of the most important propaganda techniques that propagandists can use to influence public opinion in the process of spreading the culture of Mahdism. The existence of motivation and encouragement from other functions of the propaganda sociology of the ground-breaking art points to epistemological and cognitive motivations that, against the comprehensive and sustained invasion of the pathology of the Mahdist culture, have been able to provide a global wave for the establishment of a divine, Islamic, and Alevi platform; this factor will cause cultural persuasion, create social cohesion, and religious cohesion at the global, regional, and national levels. Benefiting from a series of social characteristics of advertising and background art, such as "simplicity, comprehensiveness, humanization, (value, normative, logical, cognitive and epistemological, etc.) and..." will have a great impact on the foundation of the Mahdist society; therefore, considering such advertising and artistic applications from the perspective of social and cultural studies, we will mention a series of strategies from these social and cultural strategies in the article

کلیدواژه‌ها English

education
communication
persuasion
sociology of advertising
interest
Mahdist culture
background art
نقش جامعه شناسی تبلیغات در اشاعه هنر زمینه ساز فرهنگ مهدویت 
محمد حسن شربتیان 
چکیده
اشاعة فرهنگ مهدویت می تواند به یکی از کارکردهای تبلیغات در عصر نوین در حوزة هنر زمینه ساز مبدل شود.
ترویج این فرهنگ ارزشمند در حال حاضر در جامعة جهانی و ملی با استفاده از راهکارهای هنر تبلیغات، اثر بخشی
مضاعفی را در اشاعة فرهنگ مهدویت به وجود می آورد. در واقع تبلیغات در عرصة هنر زمینه ساز، به طور گسترده
توانایی بسیج کردن توده عظیمی از مردم را در راستای بسترسازی جامعة مهدوی درکنار سایر عوامل به وجود
خواهد آورد. از بُعد جامعه شناختی در تبلیغات هنری می توان افکار عمومی را دربارة بستر سازی ایجاد توسعة اخلاقی و
اجتماعی فرهنگ مهدویت بسیج کرد؛ و آن را به یک حرکت عظیم اجتماعی و دینی جامعة بشری تبدیل نمود. از دیگر
کارکردهای جامعه شناسی تبلیغات از بُعد هنر زمینه ساز، پیوستگی و رابطه تنگاتنگ آن با مسئله ارتباطات انسانی و
اجتماعی است؛ در واقع تبلیغات هنر زمینه ساز فرهنگ مهدویت می تواند فرآیند ارتباط میان انسان ها را حول محور
بسترسازی عدل و توحید الهی به هم پیوسته کند؛ این نوع ارتباطات کارکردی و تبلیغی می تواند با تأکید بر ابعاد
هنری، عاطفی، سیاسی، مذهبی، اجتماعی و فرهنگی نیز بسترسازی جامعة مهدوی را پدیده جهانی کند. از دیگر ابعاد
جامعه شناختی تبلیغات، آموزش های هنر زمینه ساز می باشد؛ این ویژگی با تأکید بر استراتژی های اخلاقی، دینی،
فرهنگی مشترک در عرصة جهانی می تواند نقش بارزی در جهانی شدن هنر زمینه ساز به صورت مستمر و پایدار
داشته باشد. تبلیغات راهبردی هنر زمینه ساز، می تواند به افراد آگاهی های لازم را در جهت زمینه سازی ظهور و ایجاد
جامعة مهدوی با پذیرش قوانین، هنجارها و ارزش های والای فرهنگ مهدوی، جهت دهی کند. چنین تبلیغاتی، با ایجاد
علاقه مندی در افراد نسبت به موضوع ظهور منجی می تواند، خلاقیت ها، استعدادها و ذوق هنری منتظران را در هر
بعُدی از هنر به منصة ظهور گذارد، که چنین بسترسازی باید در حوزة ایجاد امید به آینده ای روشن و فردایی بهتر
سوق یابد. تولید و به عرصه درآوردن نتایج هنر زمینه ساز از بُعد شناختی و معرفتی، از مهم ترین تکنیک های تبلیغاتی
است که مُبلِّغان می توانند در فرایند اشاعة فرهنگ مهدویت بر افکار عمومی اثر گذارند. وجود انگیزش و ترغیب از
دیگرکارکردهای جامعه شناسی تبلیغی هنر زمینه ساز، به انگیزه های معرفتی و شناختی اشاره می کندکه، در برابر تهاجم
همه جانبه و پایدار آسیب شناسی فرهنگ مهدویت توانسته موج جهانی را برای بسترسازی الهی، اسلامی و علوی
فراهم کند؛ که این عامل باعث، اقناع فرهنگی، ایجاد پیوستگی اجتماعی، انسجام دینی در سطح جهانی، منطقه ای و
ملی خواهد شد. بهره مندی از یکسری ویژگی های اجتماعی تبلیغات هنر زمینه ساز، چون "سادگی، فراگیر بودن،
انسانی شدن، )ارزشی، هنجاری، منطقی، شناختی و معرفتی و...( و..." اثر بخشی بسیاری در بستر سازی جامعة مهدوی
خواهد داشت؛ لذا با توجه به چنین کاربردهای تبلیغاتی و هنری از بُعد مطالعات اجتماعی و فرهنگی یکسری از
راهبردها س از این راهکارهای اجتماعی و فرهنگی در مقاله اشاره خواهیم کرد.
کلید واژه: آموزش، ارتباطات، اقناع، ترغیب، جامعه شناسی تبلیغات، علاقه مندی، فرهنگ مهدویت، هنر زمینه ساز.
2
مقدمه
یکی از راه های انتقال فرهنگ از جامعه ای به جامعه دیگر، فرایند اشاعه می باشد. اشاعه طی فرآیندی سریع و فراگیر
می تواند فرهنگ و همچنین عناصر اصلی و فرعی آن را به دیگران منتقل سازد. هنر به عنوانی یکی از ابزارهای اصلی و
اساسی اشاعه در تکامل فرهنگی و صدور ارزش های اجتماعی، اخلاقی و دینی جوامع نقش بارزی در زمینه اشاعه
فرهنگی به سایر جوامع تا به امروز دارد، بنابراین هنر زمینه ساز در حوزه بسترسازی اشاعة فرهنگ مهدویت با تأکید بر
تکنیک ها و راهبردهای تبلیغاتی از بُعد جامعه شناختی در عصر جهانی شدن می تواند کمک بارزی به آماده سازی و
نهادینه کردن جامعه مهدوی بنماید.
امروزه تبلیغات هنری به عنوان یکی از پارامترهای اجتماعی و فرهنگی در هر عرصه ای می تواند نقش بارزی در
گسترش اشاعه فرایند فرهنگ و یا تهاجم فرهنگی داشته باشد، براین اساس اشاعة فرهنگ مهدویت از بُعد تبلیغات
هنری در راستای بسترسازی هنر موعودگرایی شیعه و آماده سازی افراد جامعة جهانی برای فراهم نمودن جامعة مهدوی
بر پایه عدل و قسط الهی باید مورد توجه هنرمندان، دولت مردان و برنامه ریزان در سطح بین المللی، ملی و منطقه ای
قرار گیرد.
در دنیای کنونی جهان تشیع و اسلام، اعتقاد به منجی، نوید آینده ای روشن، حاکمیت عدل و توحید را می توان از
طریق تکنیک های تبلیغاتی هنر زمینه ساز به عنوان یکی از راه کارهای گسترش فرهنگ مهدویت مورد اهتمام قرار داد؛
بر این مبنا تبلیغات هنر زمینه ساز با تأثیری روانی و شگرفی که روی مخاطب خود می گذارد، می تواند برعمق اندیشه،
رفتار و فرهنگ وی اثر گذارد و در پاره ای مواقع حتی جهان بینی او را نیز تغییر دهد، بنابراین عنصر تبلیغات هنر
زمینه ساز در جهت ترویج فرهنگ ظهور و شفاف سازی موقعیت موجود گامی مؤثر در راستای ایجاد جامعة مهدوی
می باشد.
طرح مسأله
به طور کلی نقش های اجتماعی مجموعه انتظاراتی اند که جامعه از یک نهاد یا گروه یا یک پدیده اجتماعی
هرگاه تعدادی الگوهای رفتاری در اطراف یک کارکرد اجتماعی متمرکز شوند و هدف اجتماعی خاصی را دنبال «. دارد
341 ( بر این اساس نقش تبلیغاتی هنرِ زمینه ساز از : نیک گهر، 3131 (.» کنند یک نقش اجتماعی را بوجود می آورند
بُعد پژوهش جامعه شناختی منعطف به آثار اجتماعی و فرهنگی تبلیغات هنری در حوزه اشاعة فرایند موعودگرایی
شیعه و جهانی سازی فرهنگ مهدویت می باشد؛ لذا از بُعد جامعه شناسی، تبلیغات هنرِ زمینه ساز به دنبال خلق و تاثیر
3
آثار هنری است که، به شناخت و معرفت مخاطبان در زمینه آماده سازی جامعة مهدوی کمک بسیاری به نماید.بر این
جامعه شناسی تبلیغات بدنبال مطالعه تاثیرات پدیده تبلیغات بر اقشار و گروه ها به طور خاص و تاثیرات « اساس
62 62 ( تبلیغ در حوزه هنرِ زمینه ساز از بُعد جامعه - : یحیایی ایله ای، 3131 ( ». تبلیغات بر جامعه به طور عام است
شناختی می تواند با بررسی نقش تبلیغات در میان نسل ها، گروه های اجتماعی، قومیت ها و پیروان ادیان الهی جامعة
جهانی را در راستای ترویج ارزش ها و هنجارهای دینی و مذهبی، آماده سازی جامعة بشریت برای نهادینه کردن جامعه
مهدویت، شکل گیرد؛ و راهی روشن جهت اشاعه فرهنگ مهدویت را برای بشریت به صورت الگوهای آموزشی و
راهبردی به طور مستقیم و غیر مستقیم جامعه پذیر نماید. در این مقاله سعی داریم از بُعد جامعه شناختی تبلیغات
مهمترین اثرات کارکردی هنر زمینه ساز را در راستای اشاعه فرهنگ مهدویت را مورد اشاره قرار دهیم، که چه اثراتی
خواهد داشت؟ و با توجه به این اثربخشی راهکارها و پیشنهادهای کاربردی در حوزه بسترسازی هنرِ زمینه ساز را در
سطح جامعه بیان نمائیم. این مقاله به دنبال شناخت انتظارات و چشم داشت های جامعه اسلامی از برنامه ریزان و
مسئولین امر می باشد، که با ارائه تدوین سیاست های فرهنگی، معنوی و هنری خود از بُعد کارکرد تبیلغاتی چه نقشی
در ترویج فرهنگ مهدویت در عصر حاضرخواهند داشت.
ضرورت تبلیغات هنر زمینه ساز و فرهنگ مهدویت
جامعه شناسی تبلیغات، شاخه ای از علم جامعه شناسی است که به مطالعة رفتارهای اجتماعی انسان متأثر از
تکنیک های تبلیغاتی بوده، و بر اساس این گونه فنون می توان ارزش ها و هنجارهای مشترک یک جامعه را مورد
مطالعه قرار داد. تبلیغات هنرِ زمینه ساز از بُعد جامعه شناختی نیز به بررسی اثرگذاری هنرهای تبلیغی درحوزه فرهنگ
مهدویت می پردازد، و متأثر از ارزش ها، و معارف الهی و علوی نقش بارزی در گسترش این فرهنگ خواهد داشت؛ و بر
اساس چنین تأثیری باید هنرمندان، صاحب نظران و تئوری پردازان نظام اسلامی، با توجه به شناخت هنجارها و
ارزش های موعودگرایی شعیه از تکنیک ها و فنون این ابزار ارتباطی و هنری به صورت عقلانی و منطقی در راستای
شکل گیری جامعة مهدوی گام های اساسی، سیاست های فرهنگی، راهبردهای عقلانی، راهکارهای معنوی، و معرفتی
را بردارند، و در شناخت و تعمیق فرهنگ های بشری به صورت کاربردی و عملی برنامه ریزی های متنوعی در عرصة
هنرِ زمینه ساز مورد اهتمام قرار دهند. کارکردها و ویژگی های تبلیغات هنر زمینه ساز باید به گونه ای باشد که، بتوان
عملاً نقش مؤثر و سازنده ای در ترویج مبانی فرهنگ مهدویت ایفا کرد؛ و در عصر کنونی از فنون تبلیغی و ابزار ارتباط
)سمعی و بصری( برای تقویت فرهنگ موعودگرایی شیعه بهره های لازم را برد. بنابراین استفاده از کاربردها و تکنیک
های تبلیغاتی به عنوان شیوه ای نو در اشاعه فرهنگ مهدویت در حال حاضر امری ضروری و مورد اهتمام می باشد؛ که
مورد توجه مسئولین و برنامه سازان نظام اسلامی باید قرار گیرد، تا بتوان از این طرق به صورت فرهنگی با ابزارها و
تدابیر نرم دشمن مبارزه فرهنگی نمود.
4
ارتباطات و فرهنگ مهدویت
ارتباط میان اعضای یک جامعه، موضوع کلیدی و مورد مطالعه در جامعه شناسی تبلیغات است. به طور کلی
ارتباطات جمع ارتباط و به معنی بستگی ها و پیوند هاست وعبارتند از انتقال یا تبادل اطلاعات، احساسات و ایده ها «
331 ( این ارتباط می تواند شامل ارتباطات هنری، عاطفی، سیاسی، مذهبی، اجتماعی و : متولی، 3134 ( ». به مخاطبین
فرهنگی نیز باشد. در مسیر برقراری هر نوع ارتباطی بین جوامع و گروه ها، ابزار و روش های گوناگونی نقش واسط و
رابط را ایفاء می کنند، برخی از روش ها در فرایند برقراری ارتباط به عنوان پل ارتباطی از کارآیی و بازدهی بیشتری
تبلیغات به معنی ابلاغ و رساندن پیام است. تبلیغات « . نسبت به سایر روش ها و ابزار دیگر برخوردارند؛ مانند تبلیغات
در عمل گاهی مقدس و مشروع تلقی می شوند و این در حالتی است که کاربرد آموزشی و ترویج مطالب اخلاقی،
». مذهبی و علمی داشته باشد و یا زمانی که نقش بازگو کننده عقایدگروه، جمعیت، حزب و تشکیلاتی را ایفاء کند
از مهمترین راه های اشاعه فرهنگی به شمار می رود، چرا که امروزه جوامع سرمایه داری « )همان: 361 ( تبلیغات
برای همسو ساختن افکار عمومی از این اهرم قوی برای مسلط ساختن اندیشه ها و محصولات فرهنگی خود به
41 ( در این راستا تبلیغات به عنوان یک ابزار ارتباطی در راستای هنرِ : شربتیان، 3132 ( » اذهان عمومی بهره می گیرند
زمینه ساز فرهنگ مهدویت، می تواند جامعه جهانی و افکار عمومی دنیا را به سمت خود کشاند، بر این اساس شناخت
عمیق، معرفت الهی، دستیابی به بینش علوی، آگاهی کامل از شرایط جهانی، و...لازمة اساسی است که، یک هنرمند
زمینه ساز باید در اثر خود به عنوان یک نوع ارتباط تبلیغی از بُعد دینی و معنوی کسب کند، بنابراین نهادهای دینی و
مذهبی در جامعه اسلامی می توانند از این نقش و کارکرد مهم تبلیغات در جهت اشاعه فرهنگ مهدویت و آماده سازی
جوامع به موازات آماده سازی قلب ها در عصر ظهور، استفاده نمایند؛ و با اشاعة ویژگی های ظهور و آماده سازی جامعة
مهدوی، تا حدی از آسیب ها، شبهه ها و انحراف های فرقه ای، جهانی و دینی که غالباً در این عصر اتفاق می افتد، در
میان نسل جوان و مشتاق به مبانی و اصول مهدویت، و کم آگاه به طور همزمان بهره ببرند.
در این فرایند جامعه شناختی، تبلیغات هنرِ زمینه ساز فرهنگ مهدویت به موضوعی مبدل می گردد که، افراد به طور
ناخودآگاه )حتی در جوامع غیر دینی( در راستای ارتباطات اجتماعی، گروهی، ملی، سیاسی، دینی و فرهنگی خود با
دیگر جوامع نقش بارزی در تقویت مبادلات علمی، دینی و معنوی خواهد داشت، و این آغاز راه و آغاز شکوفایی
فرهنگ مهدویت و اصول بنیادین آن در هر بُعدی به صورت مسمتر و پیوسته خواهد بود، چرا که اعتقاد به منجی و
جامعة ظهور از مبانی همه ادیان الهی است و ریشه در سرشت انسان ها دارد.
5
تبلیغ هنر زمینه ساز به عنوان یک پدیده فرهنگی، شناختی و معرفتی می تواند در ارتباطات با حق جویی و
کمال طلبی جامعه بشری را سوق داده و منجر به حرکت های بیدارگرایانه و ارشادی گردد. تبلیغات در زمینه هنر
زمینه ساز با جهت دهی به افکار افراد، موضوع مورد بحث آنان را تعیین می کند؛ و این از ویژگی های غیر قابل انکار این
عنصر مهم ارتباطی در حوزه فرهنگ مهدویت می باشد.
در جامعة ایران برای اشاعه فرهنگ مهدویت می توان از این کارکرد مهم تبلیغات سود جست و به روشنگری در
زمینه ظهور، مبانی و نشانه های آن، همچنین اشاعة این فرهنگ در میان همه اقشار و گروه های اجتماعی بدون در نظر
گرفتن ویژگی های سنی، جنسی، اقلیمی و با تأکید بر پایه های محکم دینی و باورهای مذهبی، سیاست های فرهنگی
و دینی مؤثری را در این زمینه تدوین کرد.
تبلیغات در زمینه فرهنگ مهدویت می تواند به طور همزمانی به تقویت و عمق بخشی باورهای مثبت و سازنده و
همچنین مبارزه با پیامدهای منفی تبلیغات انحرافی که موجب تخریب این فرهنگ مقدس و والا می شود، کارکرد
مثبتی داشته باشد.
آموزش و فرهنگ مهدویت
ازکارکردهای مهم دیگری که می توان برای تبلیغات، این عنصر مهم جامعه شناختی در مسیر اشاعه فرهنگ
در تبلیغات هم تعلیم مطرح است و هم تنفیذ؛ هم « . مهدوی با تأکید بر فنون هنری عنوان کرد، کارکرد آموزش است
آموزش مطرح است و هم انگیزش؛ کاملاً آشکار است که انگیزش باید مکمل آموزش باشد؛ و فرع بر آن و آموزش از
نظر اصولی باید مقدم بر انگیزش قرار گیرد. به عبارت صحیح تر انگیزش باید نتیجه آموزش باشد، و بر اثر حرکت
آموزشی، یک فرآیند انگیزشی به وجود آید. تقدم آموزش نتیجه قهری طبیعت ارتباطات و تبلیغات است به شرط آن که
تبلیغات مبتنی بر فلسفه اصلی آن که نوعی فعلیت آموزشی است پایه گذاری شده باشد. تبلیغات امروز با روش ها و
قواعدی خاص در افکار عمومی حافظه اجتماعی جدیدی می سازد و تصورات و اعتقادات و ذهنیات تازه ای بیان می کند
- .)24 21 : پاکدهی، 3133 ( » که از اساس با سابقه دیرین جامعه یگانه است و هیچ رابطه ای با واقعیات خارجی ندارد
همانگونه که اشاره شد تبلیغات زمانی به یک حرکت اجتماعی و دینی تبدیل می شود که، اعضاء آن جامعه پیرامون آن
موضوع به حد قابل قبولی از آگاه مداری در هر زمینه ای رسیده باشند؛ و انگیزه لازم جهت اجراء قوانین و ارزش های
اجتماعی و دینی را در وجود خود احساس نمایند، بنابراین هنر به عنوان یک عنصر مهم زمینه ساز می تواند با بهره
گیری از فنون و تکنیک های تبلیغاتی به نوعی آگاهی و دانش شهروندی در راستای شناخت و معرفت عقلانی، معنوی و
بی تردید اگر آگاهی از یک پیام جدید « . منطقی و تکریم ارزش ها و اخلاق آرمان مدارانه جامعه مهدوی تبدیل شود
334 ( کارکردآموزشی تبلیغ : زورق، 3111 ( ». وجود نداشته باشد، انتظار حرکت در بستر اجتماعی کاملاً بیهوده است
6
هنر زمینه ساز می تواند به شهروندان آگاهی های لازم را در جهت زمینه سازی ظهور و ایجاد جامعة مهدوی با پذیرش
قوانین، هنجارها و ارزش های الهی و علوی انتقال دهد، و موجب نوعی خودجوشی در سایر نهادهای اجتماعی جهت
بسترسازی جامعة مهدوی گردد.
تبلیغات از دو جهت به طور همزمان می توانند موجب تقویت فرهنگ موعودگرایی شیعی شود؛ و افراد را در برابر
هجوم اندیشه های پوچ و آسیب شناختی که در ارتباط با عصر ظهور و نشانه های آن در حال حاضر در سطح جامعة
جهانی پدیدار است، مقاوم نماید.
الف( آموزش مبانی فرهنگ مهدویت که باعث روشنگری و بالا بردن سطح اطلاعات و آگاهی شهروندان از جامعه ظهور
و فرهنگ مهدویت می کند، می تواند از طریق هنر به عنوان یکی از راهکارها و برنامه های فرهنگی و معنوی با تکیه بر
تبلیغات معرفتی و شناختی در سطح ملی و بین المللی ارائه شود.
ب( شفاف سازی، پاسخ دهی و رفع شبه ها پیرامون مسئله ظهور، زمان، حدود و صغور آن، ارزش های جامعه ظهور و
ما قبل ظهور، اقدامات حضرت حجت در جامعه مهدوی، ساز وکارهای رسیدن به جامعه مهدوی مطلوب امام زمان)عج(
و مسائلی از این دست قبیل از دیگر مبانی آموزش های تبلیغی می باشد، که از طریق پرورش مبلغان اسلامی می توان
گام های مؤثری در شفاف سازی اشاعة فرهنگ مهدویت برداشت. این گونه تبلیغات فرهنگی و معنوی موجب مقاوم
سازی افکار عمومی و اذهان جامعة جهانی و اسلامی در برابر اندیشه های باطل موعودگرایی غربی خواهد شد؛ و نیز پایه
های اعتقادی و فکری جامعة مهدوی بر پایه قسط، عدل و حمایت از مستضعفان را تقویت خواهد کرد.
ترغیب و فرهنگ مهدویت
ایجاد انگیزه در افراد و اذهان بشر از کارکردهای دیگر تبلیغات است، که در جامعه شناسی تبلیغات به آن
ترغیب که جمع آن ترغبیبات است از جمله واژه هایی است که در دنیای ارتباطات مصطلح بوده « . "ترغیب" می گویند
و به معنای تشویق شدن و بر انگیخته شدن است. این ابزار به ویژه در مبحث تبلیغات نمود و ظهور بیشتری دارد.
ترغیب به معنای تمهید پردازی و آماده سازی، انگیزه سازی و برانگیختن مخاطبین در راستای متحقق ساختن اهداف
عمدتاً تبلیغی است. در طرح ها و پروژه های تبلیغاتی از عناصر گوناگون ترغیبی به منظور تأثیرگذاری بیشتر و
مطمئن تر استفاده فراوان می شود بطوری که می توان تمهیدات و ابزارهای ترغیبی را بازوهای عملی تبلیغات دانست. در
22 ( حس کنجکاوی در افراد نسبت به موضوع مهدویت با :: متولی، 3134 ( ». حقیقت تبلیغات سرشار از ترغیبات است
استفاده از تکنیک های تبلیغ هنر زمینه ساز می تواند در افراد امید و انگیزه را در راستای اشاعة فرهنگ مهدویت برای
پیگیری تبلیغی و همچنین ایجاد یک حرکت اجتماعی فراهم نمود. نهادهای، سیاسی، مذهبی، و فرهنگی با تبلیغ در
زمینه ترویج فرهنگ مهدویت در سطح جامعه ملی و بین المللی می توانند از این کارکرد و پیامد مهم و سازنده تبلیغاتی
7
در راستای هنر زمینه ساز موعود گرایی شیعی استفاده نموده؛ و به بسترسازی جامعه ظهور کمک شایانی به نمایند. بر
این اساس کارکرد ترغیب، اثر مهمی در بحث تبلیغات در زمینه ترویج فرهنگ مهدوی می گذارد، که می توان از آن در
اشاعة ارزش ها و هنجارهای متناسب با عصر ظهور و ایجاد جامعه منتظر، بهره مند شد.
اقناع و فرهنگ مهدویت
از اثرهای مهم و غیر قابل انکار تبلیغات از بُعد جامعه شناختی، اقناع یا به عبارتی دیگر قانع کردن افکار افراد
اقناع عبارت است از تلاش صادقانه برای مجاب ساختن مخاطبین به پذیرش موضوع و خواسته ای، به وسیله « . می باشد
ارائه مناسب اطلاعات مربوط. ارتباط موفق، ارتباط مؤثر آن گونه ارتباطی است که نتیجه دلخواه یعنی اقناع را به دنبال
داشته باشد، در این صورت می توانیم به آن ارتباطِ متعالی نیز بگوییم، در ارتباط های متعالی که می تواند یک
اطلاع رسانی ساده باشد، تبلیغ سفید باشد و یا ارتباط های معقول و پاکیزه که عنوان خاصی هم برای آنها تعیین نشده
است باشد، این دغدغه اقناع است که اهرم و محور می باشد و از این رو در نزد مردم آن تلاش ها و برنامه های خبری،
هنری، علمی و فرهنگی که بتواند آرامش ذهنی، انبساط ذهنی و پذیرش ذهنی و نهایتاً اقناع فکری و وجدانی را به بار
- .)24 21 : متولی، 3131 ( ». آورد، محترم و گرامی خواهد بود
اشاعة فرهنگ مهدویت در راستای اندیشه های موعود گرایی شیعه از بُعد تبلیغات اقناعی با تأکید بر هنرهای
زمینه ساز می تواند زمینه را برای بسترسازی و جامعه پذیری جامعة مهدوی در اذهان و افکار شهروندان فراهم کرد. در
این میان یک ابزار قوی باید به انتقال و اشاعه این فرهنگ مقدس و متعالی در اذهان افراد، یاری رساند و این ابزار
چیزی جز عنصر تبلیغات هنری از بُعد اقناعی نیست. استفاده از مفاهیم حقایق و مرتبط با سرشت و باطن انسانیت، با
تأکید بر پارامترهای معرفتی، الهی و شناختی می تواند موجب اقناع ارتباطی شهروندان شود. استفاده از این کارکرد
ویژه می تواند در راستای زمینه سازی فرهنگ مهدویت در میان اقشار تحصیل کرده و منتقد، همچنین سایر پیروان
از دیگر اوصاف اقناع آن که آثار اقناعی «. ادیان و مذاهب الهی و غیر الهی در نقاط مختلف جهان، مؤثرتر به نظر می رسد
ماندگار و دیرزی است و تأثیرات آن در ذهن آدمی به آسانی زدوده نمی شود برعکس آثار ترغیب که عمدتاً هیجانی و
.) همان: 21 (». زود گذر است موضوع و مطلبی که در خانه اقناع جا خوش می کند بیرون رفتنی نیست
نتیجه اقناع، ماندگاری موضوع تبلیغ هنرِ زمینه ساز در اذهان افراد برای مدت زمان طولانی و یا حتی همیشگی
است. چرا که انسان به لحاظ روانی و زمانی که نسبت به موضوعی قانع شود، از بحث های انتقادی و انکار کننده راجع
به آن، خودداری می کند و سعی در اقناع دیگران هم نیز دارد. تکنیک اقناع در فرایند ترویج فرهنگ مهدویت،
موعودگرایی شیعه متناسب با ظهور، مبانی، اصول و ارزش های مرتبط با ظهور حضرت قائم)عج(، می تواند تأثیر شگرفی
بر افکار عمومی گذارد؛ و چشم پوشی از آن، ممکن است اثرهای غیر قابل جبرانی را به بار آورد، چرا که جامعة غربی با
8
استفاده از آسیب های هنری و فیلم های نوظهور و منجی گرایانه غربی از این تکنیک و اهرم تبلیغاتی در جهت ترویج
افکار ضد مهدوی و ضد شیعی، همچنین اشاعه افکار خرافی و انحرافی در رابطه با ظهور، بهره برداری می کنند.
علاقمندی و فرهنگ مهدویت
از فونکسیون های دیگری که می توان برای تبلیغات برشمرد، ایجاد علاقمندی در افراد نسبت به موضوع تبلیغ از
» جلب علاقه و توجه دومین شرط لازم در روند پذیرش اجتماعی است « . تمام ابعاد از جمله هنرهای زمینه ساز می باشد
334 ( ترسیم ایجاد امید به آینده ای روشن و فردایی بهتر، از نتایج تبلیغات هنرِ زمینه ساز بر افکار : )زورق، 3111
عمومی داخلی و خارجی می تواند از اثرهای مهم این تکنیک هنری در راستای ترویج فرهنگ مهدویت باشد.
خوشایند ساختن نتایج، از تکنیک هایی تبلیغات هنرِ زمینه ساز است که، مبلغان در فرایند تبلیغ، از آن جهت مؤثر
ساختن تبلیغات آماده سازی فرهنگ موعودگرایی شیعه می توانند از بهره گیرند. هنرِ زمینه ساز در کنار سایر موضوعات
به شیوه های متنوع و همسو با عقاید، باورها و مسائل معنوی می تواند موجب علاقمندی هنرمندان متعهدی باشد که
در اقصی نقاط دنیا متعقد به بسترسازی فرایند فرهنگ مهدویت می باشند، در این زمینه در جامعه اسلامی و جهانی
در لحظات حساس و سرنوشت ساز، قرائت پیام های رهبران « . هنر تبلیغات زمینه ساز نقش بسیار بارزی خواهد داشت
مورد وثوق اقوام و ملل از سوی خطباء و گویندگان بسیار خوش لحن و مسلط بر تکنیک های بیان، به نحو فوق العاده
و دور از انتظار تا عمق جان و روح مخاطبین نفوذ کرده و آنها را بر اجرای آنچه خواسته زعمای خویش است مجاب و
مصمم می سازد. در این مسیرها لطافت و ظرافت هایی ضروری است تا هماوردی را آسان نماید، هدف معقول، منبع
معتبر و پیام شایسته را ابزاری ظریف و دلربا باید تا در دل مخاطب راه به جایی برد و ارتباطی موثر و اقناعی را رقم
.)613 : متولی، 3134 ( » بزند
هنرمندان متعهد می توانند با استفاده از این کارکرد تبلیغاتی به ترویج فرهنگ مهدویت و مبانی و هنجارهای آن
بپردازند. یکی از دلایلی که در عصر کنونی اندیشه های پوچ از سوی جامعة غربی به سرعت مورد توجه افکار عمومی
قرار می گیرد، این است که محصولات فرهنگی با جذابیت های سطحی و متنوع و ظاهر امید بخش و امیدوار کننده به
افکار و اذهان عمومی عرضه می شود. و از این طریق آموزش های لازم جهت آگاهی دروغین منجی گرایی غربی ارائه
می شود. اگر مهدویت و فرهنگ مرتبط با آن به شیوهای مدرن، پیشرفته جالب و هماهنگ با خواسته های باطنی و
ظاهری افراد، تبلیغ شود به طور قطع می توان گفت تأثیر آن به صورت چشمگیری مضاعف خواهد شد. به عبارت دیگر
این مسئله از دو جهت قابل طرح است:
الف( تبلیغات هنری فریب دهنده و سیاه: جامعة غربی با توجه به تخریب ابعاد معنوی رفتار بشریت و اقناع شیوه
زندگی مادی گرایی خود به تمام نقاط جهان از طریق صادرکردن محصولات صنعت فرهنگی در صدد است که از
9
مُبلغان خوش رفتار و مورد پسند جوانان، همراه با طرح های جالب و زیبا رسانه ای و مطبوعاتی، فرهنگ موعود گرایی
غربی و آخرالزمانی غرب را به خورد افکار عمومی دهد، که به نوعی جنگ فرهنگی و قدرت نرم را در برابر سایر تمدن
ها از جمله نظام اسلامی را شروع کرده است.
ب( در مقابل این تبلیغات اقناع کننده سطحی و سیاه، باید با تأکید بر محتوای هنرهای زمینه ساز تبلیغ سفید،
معنوی، اخلاقی، الهی و علوی را در راستای ترویج واقعی، حقیقی، معرفتی و شناختی فرهنگ مهدویت در سطح جامعه
جهانی و نظام اسلامی مورد اهتمام قرار داد. این گونه تبلیغات هنرِ زمینه ساز بر پایه عدالت محوری، ظلم ستیزی، صلح
محوری، آرامش، دوستی و محبت، زندگی اجتماعی صمیمانه، رأفت اسلامی، رفاه و آسایش، انسجام، پیوستگی
اجتماعی، تقویت ارزش های انسانی، اخلاقی، رشد سرمایه های اجتماعی، اعتماد، آگاهی مداری، علم پروری و...شکل
می گیرد.
نتیجه گیری
ارتباطات میان انسان ها امری گریز ناپذیر و ضروری است. این ارتباط حول مسائلی انجام می گیرد که اولا به لحاظ
سلسله مراتب نیازها جزء نیازهای واقعی انسان به شمار می آید و دوما در اثر تأثیر عواملی به نیازهای مهم انسان تبدیل
می شود. یکی از این عوامل تاثیرگذار، تبلیغات است. امروزه با تبلیغات می توان افکار عمومی را در مورد یک مسئله
دلخواه متمرکز کرد؛ و از آن در جهت انجام، ایجاد اقدامات و حرکت های خود جوش و سازنده بهره جست. نیاز به
منجی از نیازهای حقیقی و همیشگی انسان بوده است، نیاز به داشتن فرهنگی مرتبط با ظهور به نام"فرهنگ مهدویت"
می تواند، از طریق تبلیغات هنر زمینه ساز در جان،روح و افکار جامعة بشری در عصر کنونی تقویت گردد. درگیر کردن
افکار عمومی جهان بشریت، پیرامون بسترسازی زمینه های ظهور از بُعد هنری با تأکید بر کارکردهای تبلیغاتی در
حوزه مطالعات جامعه شناختی می تواند در عصر حاضر در برابر تهاجم همه جانبه غرب نقش بارزی در راستای اشاعة
فرهنگ مهدویت داشته باشد؛ زیرا در عصر حاضر اهرم قدرتمند تبلیغات در تمام عرصه ها از جمله هنر برای
تأثیرگذاری بر افکار عمومی و شناختی که بشریت می تواند از موعودگرایی شیعه داشته باشد، می تواند زمینه را برای
علاقمندی، امید، آرزو، انگیزه و ترغیب به سمت شکل گیری جامعة مهدوی سوق دهد. هنر زمینه ساز با بهره مندی از
کارکردهای تبلیغاتی هم بر عموم افراد و هم بر اقشار خاص جامعه بشری اثر گذار است، و هم موجب جلب توجه آنان
به پدیده مورد نظر خواهد شد. هم به ساده ترین زبان می توان مفاهیم فرهنگی از جمله فرهنگ مهدویت را با تأکید بر
کارکردهای تبلیغی اشاعه داد. اگر از منظر جامعه شناسی و از بُعد کارکردگرایی به تبلیغات هنر زمینه ساز فرهنگ
مهدویت نگاهی بیندازیم، کارکرد آگاهی بخشی همزمان، سریع و فراگیر بودن اصول اساسی اشاعه فرهنگ مهدویت در
راستای تقویت ارزش ها و بنیان های اعتقادی، معرفت علوی و مهدوی، آگاهی مداری موعود گرایی شیعی و... می تواند
موجب انسجام جهانی و پیوستگی معنوی و دینی در سطح پیروان ادیان الهی شود. همچنین ارائه راهکارها و راهبردها،
10
سیاست ها و برنامه ریزی های فرهنگی، معنوی، معرفتی، شناختی و اخلاقی جهت برخورد قاطع با اندیشه های تهاجم
پایدار غرب در زمینه موعود گرایی غربی و ترویج شیوه زندگی غرب از بُعد هنری در حال حاضر بسیار مهم خواهد بود.
بنابراین استفاد از تبلیغات هنر زمینه ساز به عنوان یک عنصر ارتباطی قوی و مؤثر، می تواند نقش غیر قابل انکاری در
فرایند اشاعه فرهنگ مهدویت و ارزش های مرتبط با جامعة مهدوی باشد، لذا ارائه یک سری راهکارها و برنامه های
کاربردی و فرهنگی در سطور ذیل بیان کرده ایم، که می تواند به این مسئله کمک شایانی نماید.
راهکارها و پیشنهادها
با توجه به آنچه که در سطور قبل بیان کرده ایم، در راستای اشاعه فرهنگ مهدویت، یکسری از راهبردها و برنامه
های اجرایی را جهت زمینه سازی هنر تبلیغ جامعة مهدوی اشاره می نمائیم.
الف( تدوین سیاست های فرهنگی و هنری از سوی مسئولین و مدیران جامعه در حوزه حمایت از تبلیغات پایدار در
راستای اشاعه فرهنگ مهدویت.
ب( حمایت معنوی و مادی از هنرهای دیداری و شنیداری در خصوص ترویج و تبلیغ فرهنگ موعودگرایی شیعه.
پ( ترغیب و تشویق هنرمندان متعهد به ساخت آثار هنری با تأکید بر محتوای معرفتی، شناختی و معنوی در راستای
اشاعه فرهنگ مهدویت.
ت( آموزش های مستقیم و غیر مستقیم هنرمندان متعهد به خلق آثار هنری با محوریت امیدبخشی، عدالت خواهی،
صلح و.. در حوزه ترسیم فرهنگ رفتاری جامعه مهدویت.
ث(پرورش استعدادها و خلاقیت های هنری شهروندان جامعه در خصوص اشاعه فرهنگ هنر زمینه ساز جامعه منتظر.
ج( حمایت مادی و معنوی از تحلیل پایدار و همه جانبه آثار پژوهشی هنرهای زمینه ساز مهدویت.
چ( برپایی سمینارها و نقدهای هنری و علمی در زمینه آثار خلق شده با موضوع مهدویت در سطح جامعه داخلی و
بین الملل از سوی نهادهای ذیربط.
ح( برنامه ریزی فرهنگی و اجتماعی در راستای ارتقاء سواد بصری، دیداری و رسانه ای در حوزه فرهنگ مهدویت.
خ( حمایت پایدار از چاپ آثار مکتوب و غیرمکتوب هنرهای زمینه ساز فرهنگ انتظار
د( برگزاری نمایشگاه های هنری، عکاسی، در حوزه نشانه های موعودگرایی غربی و اسلامی.
11
ذ( برپایی کارگاه های آموزش هنر زمینه ساز )فیلمنامه نویسی، انیمیشن سازی، پویا نمایی، نقاشی، آهنگ سازی و...(
با موضوع فرهنگ مهدویت.
ر( ارتقاء دانش تکنیک های تبلیغاتی در ارتباط با فرهنگ مهدویت در بین شهروندان، مُبلغان و هنرمندان متعهد.
ز( نهادینه سازی راهکارهای جامعه شناختی، روانشناختی و تربیتی از طریق پیام های تبلیغاتی در سطح رسانه های،
مطبوعات، مجلات داخلی و بین المللی در حوزه فرهنگ مهدویت.

منابع
زورق، محمد حسن، 3111 .مبانی تبلیغ.چاپ دوم، انتشارات سروش، تهران.
حسینی پاکدهی، علی، 3133 .مبانی اقناع و تبلیغ.انتشارات آن ، تهران.
شربتیان، محمد حسن، 3132 . درآمدی بر مبانی تبلیغات. انتشارات سخن گستر، مشهد.
متولی، کاظم، 3131 .افکار عمومی و شیوه های اقناع. انتشارات بهجت، تهران.
، ، 3134 .روابط عمومی و تبلیغات همراه با مباحث جدید کاربردی. انتشارات بهجت ، تهران.
نیک گهر، عبدالحسین، 3131 . مبانی جامعه شناسی.انتشارات توتیا، تهران.
یحیایی ایله ای، احمد، 3131 .جامعه شناسی تبلیغات.انتشارات جاجرمی، تهران.