دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات مهدوی

دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات مهدوی

بررسی مرجع ضمیر (ه) در 6لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ5 و نقش آن در تعیین مراد خدا در تفاسیر شیعی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش پژوه سطح 4 مرکز تخصصی مهدویت
چکیده
خداوند در آیاتی از قرآن به بعثت پیامبر اسلامa، همراهی هدایت و دین حق با ایشان، هدف از این امر و ناخشنودی مشرکان از تحقق وعده‌ الاهی، اشاره می‌کند. موضوعات و مسائل تفسیری متعددی پیرامون این آیات که به آیات إظهار معروفند، در آثار تفسیری شیعه مطرح می‌شود. از جمله مباحث شایسته تحلیل و بررسی درباره آیات اظهار، تعیین مرجع ضمیر مفعولی (ه) در «لیظهره» است. اندیشمندان اسلامی همواره از سده‌های نخستین در کتاب‌های تفسیری خود به بحث و نظر درباره آن پرداخته‌اند. با توجه به اهمیت این موضوع در تعیین مراد خداوند متعال، پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، دیدگاه‌های مختلف مفسران شیعی را در منابع تفسیری، تبیین کرده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که سه دیدگاه در بین مفسران شیعی در این زمینه وجود دارد: مرجع ضمیر در اغلب تفاسیر، دین حق و در شمار اندکی از تفاسیر، «الرسول» ذکر شده است. برخی از مفسران نیز هر دو احتمال یعنی بازگشت ضمیر به دین حق یا رسول را مطرح کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Shi'a Exegetes' Views Regarding the Referent of the Pronoun in «لِیُظْهِرَهُ» within the Verses of Decleration (Āyāt al-Iẓhār)

نویسنده English

Sayyed Abdolqaem Tahami Pour
The Level 4 Student of the Specialized Center for Mahdism Studies
چکیده English

In select verses of the Qur'an, the Almighty alludes to the mission (Bi'thah) of the Prophet of Islam, the accompaniment of Guidance and the Religion of Truth with him, the objective of this mission, and the polytheists' displeasure regarding the fulfillment of the Divine promise. Numerous exegetical themes and issues surrounding these verses—known as the "Verses of Iẓhār" (Verses of decleration)—are discussed within Shi'a exegetical literature. One of the topics meriting analysis and investigation concerns the determination of the referent (antecedent) of the objective pronoun (h) in the phrase "Liyuẓhirahu" (to make it/him prevail). Since the early centuries, Islamic scholars have consistently engaged in discussion and theorization regarding this matter in their exegetical works. Given the significance of this subject in ascertaining the intent of the Almighty, the present research employs a descriptive-analytical method to elucidate the various perspectives of Shi'a exegetes found in interpretive sources. The findings of this study indicate the existence of three distinct viewpoints among Shi'a exegetes: in the majority of exegeses, the referent is identified as the "Religion of Truth"; in a minority of works, it is identified as "The Messenger"; and certain exegetes have posited both possibilities—meaning the return of the pronoun to either the Religion of Truth or the Messenger.

کلیدواژه‌ها English

Verses of Decleration (Āyāt al-Iẓhār)
the right religion
referent of the pronoun
exegesis (Tafsir)
Shi'a
منابع
* قرآن کریم
1. ابن ابی طلحه هاشمی، صحیفة علی بن أبی طلحة عن ابن عباس فی تفسیر القرآن الکریم، عبدالله بن عباس، مکتب السنه، چاپ اول، قاهره - مصر، 1411ق.
2. ابن‌ابی‌جامع، علی بن حسین، الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز (ابن ابی جامع)، محقق: محمودی، مالک، 3 جلد، چاپ اول، دار القرآن الکریم، قم، ۱۴۱۳ق.
3. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مصحح: ناصح، محمد مهدی، آستان قدس رضوی. بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 20 جلد، چاپ اول، مشهد مقدس، 1371ش.
4. اشکوری، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجى، مصحح: محدث، جلال‌الدین، دفتر نشر داد، 4 جلد، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۳ش.
5. بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، مؤسسة البعثة. مرکز الطباعة و النشر، 5 جلد، چاپ اول، قم، ۱۴۱۵ق.
6. بلاغی، عبدالحجه، حجة التفاسیر و بلاغ الإکسیر، چاپخانه حکمت، 8 جلد، چاپ اول، قم، 1344ش.
7. مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، محقق: عبدالله محمود، شحاته، دار احیاء التراث العربی، 5 جلد، چاپ اول، بیروت، 1423ق.
8. جرجانی، حسین بن حسن، جِلاء الأذهان وجَلاء الأحزان فی تفسیر القرآن، (بی‌ نا)، 11 جلد، چاپ اول، (بی جا)، 1337ش.
9. جزایری، نعمت الله بن عبد الله، عقود المرجان فی تفسیر القرآن، نور وحی، 5 جلد، چاپ اول، قم، 1388ش.
10. حائری طهرانی، علی، مقتنیات الدرر و ملتقَطات الثمر، دار الکتب الإسلامیة، 12 جلد، چاپ اول، تهران، ۱۳۳۷ش.
11. حلى، حسن بن سلیمان بن محمد، مختصر البصائر، مؤسسة النشر الإسلامی‏، قم، 1421ق.
12. حویزی، عبدعلی بن جمعه، ، تفسیر نور الثقلین، مصحح: رسولی، هاشم، اسماعیلیان، 5 جلد، چاپ چهارم، قم، 1415ق.
13. خسروانی، علیرضا، تفسیر خسروی، کتابفروشی اسلامیه، 8 جلد، چاپ اول، تهران، 1390ق.
14. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الالفاظ القرآن، دارالشامیه، چاپ اول، بیروت، 1412ق.
15. زبیدی، ماجد ناصر، التیسیر فی التفسیر للقرآن بروایة أهل البیت، دار المحجة البیضاء، 8 جلد، چاپ اول، بیروت، 1428ق.
16. سبزواری، محمد، إرشاد الأذهان إلی تفسیر القرآن، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، 1419.
17. سلطان علی‌شاه، سلطان محمد بن حیدر، بیان السعادة فی مقامات العبادة، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 4 جلد، چاپ دوم، بیروت، ۱۴۰۸ق.
18. شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنى عشری، میقات، 14 جلد، چاپ اول، تهران، 1363ش.
19. شبر، عبدالله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، شرکة مکتبة الالفین، 6 جلد، چاپ اول، کویت، ۱۴۰۷ق.
20. شبر، عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، مصحح: داود، حامد حفنی، مؤسسه دار الهجره، چاپ سوم، قم، (بی‌تا).
21. شیبانی، محمد بن حسن، نهج البیان عن کشف معانی القرآن، محقق: درگاهی، حسین، نشر الهادی، 5 جلد، چاپ اول، قم، 1377ش.
22. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1406ق.
23. ضحاک بن مزاحم، تفسیر الضحاک، دار السلام، 2جلد، چاپ اول، قاهره - مصر، 1419ق.
24. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، 20جلد، چاپ سوم، بیروت، 1352ش.
25. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، مصحح: یزدی، طباطبایی فضل‌الله، دار المعرفه، 10جلد، چاپ دوم، بیروت، 1408ق.
26. طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، حوزه علمیه قم. مرکز مدیریت، 4 جلد، چاپ اول، قم، 1412ق.
27. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، 10جلد، چاپ اول، بیروت، (بی تا).
28. عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، مصحح: غفاری، علی اکبر، کتابفروشی صدوق، 8 جلد، چاپ اول، تهران، 1359ش.
29. عبدالساده، رسول کاظم، تفسیر جابر الجعفی صاحب الإمام الباقر علیه السلام، الإعتصام، (بی‌جا)، 1429ق.
30. عراقی، نورالدین بن شفیع، القرآن و العقل، تفسیر بدیع فی أسلوبه، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، 3 جلد، چاپ اول، تهران، (بی‌تا).
31. عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، مصحح: رسولی، هاشم، مکتبه العلمیه الاسلامیه، 2جلد، چاپ اول، تهران، 1380ق.
32. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، تفسیر الصافی، مصحح: اعلمی، حسین، مکتبة الصدر، 5 جلد، چاپ دوم، تهران، ۱۳۷۳ش.
33. فیضی، ابوالفیض بن مبارک، سواطع الألهام فی تفسیر کلام الملک العلام، 6 جلد، چاپ اول، (بی‌جا)، ۱۴۱۷ق.
34. قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 10 جلد، چاپ اول، تهران، 1388ش.
35. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، محقق: درگاهی، حسین، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی. مؤسسة الطبع و النشر، 14 جلد، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۷ش.
36. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، مصحح: جزایری، طیب، دارالکتاب، 2جلد، چاپ سوم، قم، 1404ق.
37. کاشانی، حبیب‌الله بن علی‌مدد، تفسیر ست سور من القرآن الکریم، شمس الضحی، چاپ اول، تهران، 1383ش.
38. کاشانی، فتح‌‌الله بن شکرالله، تفسیر کبیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، کتابفروشی و چاپخانه محمدحسن علمی، 10جلد، چاپ اول، تهران، ۱۳۳۶ش.
39. کاشانی، فتح‌‌الله بن شکرالله، زبدة التفاسیر، مؤسسة المعارف الإسلامیة، 7 جلد، چاپ اول، قم، ۱۳۸۱ش.
40. کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر المعین، محقق: درگاهی، حسین، 3 جلد، چاپ اول، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)، قم، (بی‌تا).
41. کرمی، محمد، التفسیر لکتاب الله المنیر، علمیه (چاپخانه)، قم، 1402ق.
42. کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، وزاره الثقافه و الإرشاد الاسلامی. مؤسسه الطبع و النشر، چاپ اول، تهران، 1410ق.
43. مشکینی اردبیلی، علی، تفسیر روان، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث. سازمان چاپ و نشر، قم، 1392ش.
44. مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، دار الکتاب الإسلامی، 7 جلد، چاپ اول، ایران، ۱۴۲۴ق.
45. مغنیه، محمدجواد، التفسیر المبین، دار الکتاب الإسلامی، چاپ سوم، قم، 1425ق.
46. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه، تهران، 1374ش.
47. میر دامادی نجف آبادی‌، هاشم‌، خلاصة البیان فی تفسیر القرآن، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)، 7جلد، چاپ اول، قم، 1393ش.
48. نجارزادگان، فتح‌الله، بررسی تطبیقی تفسیر آیات مهدویت و شخصیت‌شناسی امام مهدیQدر دیدگاه فریقین، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ سوم، قم، 1389ش.
49. نجفی، محمدجواد، تفسیر آسان، کتابفروشی اسلامیه، 20 جلد، چاپ اول، تهران، 1398ق.
50. نقوی قاینی، محمد تقی، ضیاء الفرقان فی تفسیر القرآن، قائن، 18 جلد، چاپ اول، تهران، 1395ش.
51. یوسفی غروی، محمود، آیات الأنوار فی فضائل النبی و آله الأطهار علیهم السلام، دار النشر اسلام، چاپ اول، قم، 1372ش.